Belgian Polar Platform - Poolwetenschap

Geschiedenis van de Belgische poolwetenschap

Het Belgische onderzoek in Antarctica kent een lange en rijke traditie. De eerste overwintering en expeditie van wetenschappelijke aard, onder leiding van Adrien de Gerlache (1897 tot 1899), aan boord van de Belgica, maakte het mogelijk vele internationaal erkende wetenschappelijke resultaten te verzamelen.

Zestig jaar later, ter gelegenheid van het Internationaal geofysisch jaar, zette een nieuwe Belgische expeditie onder leiding van Gaston de Gerlache, de zoon van Adrien, voet aan wal op Antarctica (1957-1959). Dit team bouwde het Belgische onderzoeksstation Koning Boudewijn (70º26'S 024º18'E) bij Prinsesse Ragnhild Kyst. Het Belgische station integreerde in een synoptisch netwerk van geofysische waarnemingen, uitgevoerd door meer dan 50 stations, en droeg zo bij tot onze kennis van weer en klimaat en van de hogere atmosfeer. Het station diende ook als uitvalsbasis voor veldwerk en geografische verkenning landinwaarts. In die tijd was het grootste gedeelte van Antarctica nog volslagen onbekend. Reizen over het grillige terrein van gletsjers en spleten was – en is – niet vanzelfsprekend en kampt bovendien voortdurend met onvoorspelbaar weer en opwaaiende sneeuw. Het hoeft dus niet te verbazen dat activiteiten op Antarctica afhankelijk zijn van het uitgebouwde internationale raamwerk, vooral in nood- en reddingsoperaties.

Dankzij dit initiatief behoorde België tot de twaalf landen die het Antarctisch Verdrag hebben opgesteld en ondertekend (Washington, 1959).
Gedurende tien jaar vonden bijna opeenvolgend drie Belgische en drie Belgisch-Nederlandse expedities plaats in de Koning Boudewijnbasis. Deze expedities, waarbij gebruik werd gemaakt van zee-, land- en luchttransport, vonden 's zomers plaats, met teams van ongeveer twintig mensen die van tijd tot tijd en voor korte periodes het gezelschap kregen van andere wetenschappers.
In 1967 werd de Koning Boudewijnbasis om budgettaire en veiligheidsredenen gesloten. Ze ligt intussen verborgen onder metersdiepe sneeuw.

Hierna bleef België meewerken aan een onderzoeksprogramma met Zuid-Afrika, maar de activiteiten bloedden geleidelijk aan dood tot in 1985, toen het Belgische Wetenschapsbeleid het eerste meerjarige Antarctische wetenschapsprogramma opzette (cf. “Belgische poolwetenschap vandaag”).

Chronologisch overzicht (info website ‘het laatste continent’)

1897-1899	Eerste expeditie van de Belgica onder leiding van Adrien de Gerlache, met overwintering in het Antarctische pakijs en met inzameling van wetenschappelijke data.
1957-1959	Eerste Belgische expeditie op het Antarctische continent, onder leiding van Gaston de Gerlache, zoon van Adrien. Bouw van het wetenschappelijk station Koning Boudewijn.
1959-1960	Tweede Belgische expeditie in de Koning Boudewijnbasis.
1960-1961	Derde Belgische expeditie onder leiding van Guido Derom; ontdekking van het Koningin Fabiolagebergte.
1963-1965	Eerste Belgisch-Nederlandse zuidpoolexpeditie; bouw van een nieuwe Koning Boudewijnbasis.
1964-1966	Tweede Belgisch-Nederlandse zuidpoolexpeditie.
1965-1967	Derde Belgisch-Nederlandse zuidpoolexpeditie onder leiding van de Belgische geoloog Tony Van Autenboer. Sluiting van de Koning Boudewijnbasis.
1968-1970	Drie zomerexpedities in samenwerking met Zuid-Afrika.
1985-nu	Opstart van het eerste meerjarige Antarctische wetenschapsprogramma door het Belgisch Federaal Wetenschapsbeleid.
2004	De Belgische overheid beslist om tegen 2007 een nieuw wetenschappelijk zomerstation te bouwen op Antarctica, en dit naar aanleiding van het Internationale Pooljaar.
2006	De Belgische regering meldde op 19 mei 2006 dat ze, conform haar besluit van 2004, 3 miljoen euro zou toewijzen aan het Federaal Wetenschapsbeleid (BELSPO) voor het beheer- en onderzoeksprogramma van het station in 2008 en 2009.