Duurzame ontwikkeling:
eerst begrijpen, dan handelen

In de jaren 80 werd men zich meer en meer bewust van de impact van verstedelijking, het verkeer, de menselijke productie- en consumptiepatronen op het leefmilieu (het klimaat, het water, de lucht, het bodemgebruik, de fauna en flora) en op de mens.
In verschillende landen werd lang en op gecoördineerde wijze wetenschappelijk onderzoek verricht om deze impact te herkennen en te meten. Alles houdt immers met elkaar verband en is dus complex: menselijke handelingen hebben een weerslag op het leefmilieu (op het water bijvoorbeeld); veranderingen in het leefmilieu beïnvloeden op hun beurt het leven van mensen en vaak zijn het de zwaksten die er het meest onder lijden. Alle "actoren uit het publieke veld" hebben een rol te spelen: de burgers, de ondernemingen, de overheden.

Wat is duurzame ontwikkeling?

Duurzame ontwikkeling is een redelijk nieuw begrip. Het ontstond toen eindelijk het besef doordrong aan welke bedreigingen onze aarde is blootgesteld door onze huidige levenswijze. De term werd voor de eerste maal gebruikt in 1987 in het rapport 'Our common Future' van de VN-Conferentie over Milieu en Ontwikkeling (ook Brundtland-rapport geheten, naar de naam van de toenmalige voorzitter van die commissie). Duurzame ontwikkeling wordt er gedefinieerd als 'een ontwikkeling die tegemoet komt aan de noden van het heden zonder de behoeftevoorziening van de komende generaties in het gedrang te brengen'.

Duurzame ontwikkeling is een totaalconcept dat op drie elementen steunt:

De economie. De economische vitaliteit moet verzekerd zijn (zonder uitputting van de natuurlijke hulpbronnen);

Het sociale. De rijkdom en het welzijn moeten eerlijk verdeeld worden tussen de mensen en de solidariteit tussen de continenten moet versterkt worden;

Het milieu. Het milieu moet beschermd worden door de vervuiling in te perken, de waterkwaliteit te beschermen, de biodiversiteit in stand te houden, enz.

Welke grote principes liggen aan de basis van duurzame ontwikkeling?

De voorzorg. Indien de sociale - of milieugevolgen van een actie niet gekend zijn, onthoudt men zich er beter van want 'voorkomen is beter dan genezen'

De integratie. Het sociaal -, economisch - en milieubeleid van de overheid moet op elkaar afgestemd worden. Het mobiliteitsbeleid, de ruimtelijke ordening en de economische ontwikkeling, bijvoorbeeld, zijn sterk met elkaar verweven

De solidariteit. Een rechtvaardige verdeling tussen alle bewoners van de aarde is onontbeerlijk.

De differentiële verantwoordelijkheid. De rijkste groepen verbruiken het meest en zijn dus ook de grootste vervuilers: ze moeten dan ook grotere inspanningen leveren dan diegenen die minder verbruiken.

De vervuiler betaalt. De kosten van de vervuiling moeten gedragen worden door diegenen die de vervuiling veroorzaakt hebben. Dit principe wordt reeds toegepast in sommige sectoren zoals de waterverdeling (belasting op de waterzuivering), maar zou ook moeten toegepast worden in andere sectoren zoals transport of huisvesting…

De participatie. Duurzame ontwikkeling belangt iedereen aan. De deelname van de burgers aan het besluitvormingsproces is onmisbaar om de hervormingen in te voeren. Deze participatie kan bijvoorbeeld door verschillende raadplegingsprocedures gebeuren: opiniepeiling, referendum, openbare enquête, lobbying… België heeft hier het voorbeeld getoond door de organisatie van een bevolkingsraadpleging over het voorontwerp van Federaal Plan inzake Duurzame Ontwikkeling.

Hoe tot duurzame ontwikkeling komen?

1ste stap: de conferentie van Rio en Agenda 21
Agenda 21 (ook Actieplan 21 geheten) werd opgesteld aan het slot van de Aarde-Top in Rio in 1992. Dit document is een soort wereldplan voor de 21ste eeuw. Een hele reeks acties wordt gepland met een dubbel doel: het welzijn van alle aardbewoners verbeteren en het milieu met meer respect behandelen. De ondertekenende landen hebben zich ertoe verbonden de ideeën van Agenda 21 te vertalen in eigen documenten, de Lokale Agenda's 21.

2de stap: het Belgisch Federaal Plan inzake Duurzame Ontwikkeling
België heeft een Federaal Plan voor Duurzame Ontwikkeling opgesteld, om zijn verbintenissen na te komen die werden aangegaan bij de Conferentie van Rio. Dit plan werd goedgekeurd door de ministerraad van 20 juli 2000. Het Federaal Plan inzake Duurzame Ontwikkeling bepaalt welke maatregelen moeten genomen worden op het federale niveau om de objectieven van duurzame ontwikkeling te realiseren. Het Plan heeft geen kracht van wet maar bevat de richtlijnen van het beleid dat de regering wenst te voeren.