Echt of vals: het schilderijtje Maria Magdalena

De zaak Maria Magdalena

Een paar maand geleden kwam een gelijkaardige zaak in België aan het licht: het verhaal van het paneeltje Maria Magdalena, amper 34 cm op 27 cm groot, dat wordt toegeschreven aan de bekende schilder H. Memling die het kopieerde bij R. Van der Weyden. Dit charmante schilderijtje belandde uit Scandinavisch bezit voor onderzoek op het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) in Brussel. Er was twijfel gerezen over de echtheid van het kunstwerk en de kunstenaar.

De efficiënte en deskundige analyse van het KIK bevestigde deze tegenstellingen. Het dendrologisch onderzoek, van de houtsoort en ouderdom van het paneeltje, waarop Maria Magdalena was geschilderd, toonde dat het hout afkomstig was uit de Baltische Staten en gedateerd wordt in het begin van de 15de eeuw. Tot zover echt. Onderzoek met een binoculaire microscoop toonde een verflaag aan de oppervlakte met een onregelmatige ‘craquelé’ (scheurtjes in de verflaag), ongewoon bij schilderijen uit de 15de eeuw in onze gewesten. Twijfels rond de echtheid kwamen aan het licht. De analyse van de gebruikte verfstoffen, aan de hand van genomen staaltjes, verwees naar 20ste eeuwse blauwen en witten, die enkel eind 19de en begin 20ste eeuw gekend en gebruikt werden, niet vroeger. Infraroodonderzoek bevestigde deze twijfels. Wat voor het oog een schilderij van H. Memling leek, werd plotseling, na het deskundig onderzoek van de medewerkers van het KIK een echte J. Van der Veken. Wie was deze man?