Onderzoeksproject P4S/251/ATLAS2-0 (Onderzoeksactie P4S)
Historische kaarten vormen een cruciale bron voor onderzoek naar de evolutie van cultuur- en natuurlandschappen. In Belgische archieven bevindt zich een uitzonderlijk rijke verzameling, mede doordat de regio sinds de 16de eeuw een belangrijk centrum van kaartproductie was. In het bijzonder onderscheiden kaart- en landboeken zich doordat zij niet enkel visuele representaties van landschappen bevatten, maar ook aanvullende tekstuele informatie, zoals eigendomsgegevens, perceelgrootte en landgebruik. Deze combinatie maakt ze bijzonder waardevol in vergelijking met losse kaarten, die vaak van hun context zijn gescheiden en daardoor minder informatief zijn.
Ondanks hun potentieel blijven kaartboeken onderbenut in interdisciplinair onderzoek. Dit komt onder meer door hun beperkte toegankelijkheid en de complexiteit van hun (digitale) verwerking. Onderzoekers maken daarom vaker gebruik van meer uniforme kaartenseries, zoals de Ferrariskaarten. Minder bekende en vaak oudere kaarten blijven daardoor onderbelicht.
ATLAS 2.0 - gecoördineerd vanuit het Algemeen Rijksarchief en in samenwerking met de Universiteit Antwerpen, Universiteit Gent en het Nationaal Geografische Instituut (NGI) - beoogt deze lacune te verkleinen door: (1) een meer gecentraliseerde inventaris van kaartboeken uit het Rijksarchief te maken, (2) AI-pipelines voor het (semi-)automatisch extraheren van informatie uit ongestandaardiseerde kaarten te ontwikkelen, (3) Citizen Science in te zetten voor het geolokaliseren van zowel kaarten als afgeleide gegevens, (4) deze gegevens te linken aan de Belgian Historical Gazetteer, (5) de resultaten en tools van het project open toegankelijk te maken voor verder onderzoek en (6) aanbevelingen te doen voor toekomstige ontwikkelingen.
