Onderzoeksproject P4S/251/BELAMAR (Onderzoeksactie P4S)
De sociaaleconomische geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog werd in België nog onvoldoende onderzocht. Vooral de arbeidsmarkt is nog een grote leemte. Institutionele aspecten (het Rijksarbeidsambt) en de verplichte tewerkstelling in Duitsland werden sinds de jaren 1970 bestudeerd, maar het statistisch materiaal over de werkloosheid blijft fragmentarisch, meestal alleen beschikbaar op geaggregeerd niveau en vaak gebaseerd op Duitse bronnen die niet altijd even nauwkeurig zijn. Ons begrip van de arbeidsmarkt tijdens de Tweede Wereldoorlog is dan ook onvolledig en eenzijdig, met een sterke nadruk op de hoge werkloosheid aan het begin van de bezetting. Casestudy's (bijvoorbeeld over een Duits bedrijf dat in België actief was) wijzen echter op spanningen op de arbeidsmarkt en concurrentie om werknemers vanaf 1941. Verder worden voor de hand liggende vragen, zoals de impact van de vierjarige afwezigheid van Waalse krijgsgevangenen op de arbeidsmarkt van het sterk geïndustrialiseerde Wallonië en de mogelijke gevolgen voor de werkgelegenheid van vrouwen, niet gesteld, laat staan beantwoord. Hetzelfde kan worden gezegd over de interactie tussen de arbeidsmarkt en de hoge stakingsactiviteit tijdens de bezetting; onderzoek toont immers een sterke correlatie aan tussen de positie op de arbeidsmarkt, de bereidheid om te staken en het succes van een staking.
Over het algemeen is de arbeidsmarkt een essentieel onderdeel van de macro-economische ontwikkeling; inzicht in de arbeidsmarkt is noodzakelijk om die macro-economische ontwikkeling tijdens de bezetting te reconstrueren.
Een studie van de arbeidsmarkt tijdens de bezetting vult ook een leemte in de historische data over de werkloosheid in België, die recent beschikbaar zijn gekomen. De studiedienst van de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA) heeft historische reeksen over de werkloosheid in België gereconstrueerd. De reeks begint in 1921 en loopt tot vandaag, met uitzondering van de Tweede Wereldoorlog. Er waren geen cijfers beschikbaar en bovendien zijn er bijzondere methodologische uitdagingen om het aantal werklozen te berekenen als gevolg van de reorganisatie van het systeem van werkloosheidsuitkeringen tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Dit project bekijkt de arbeidsmarkt vanuit het perspectief van de werkloosheid en de evolutie van de werkloosheidscijfers. Doel van het project is om, op basis van een grondige exploitatie en kritische evaluatie van alle resterende archieven van de het Rijksarbeidsambt (bewaard in de archieven van het militair gerecht en in de archieven van de dienst voor oorlogsslachtoffers), de archieven van het Ministerie van Financiën, de Werbestellen - de arbeidsbureaus van de Duitse militaire administratie - (archief oorlogsslachtoffers), het archief van het Duits militair bestuur in bezet België, bewaard in de Archives Nationales in Pierrefiette bij Parijs (AJ 40), archieven in Duitsland, stadsarchieven (de Commissies van openbare onderstand namen tijdens de bezetting de werkloosheidsuitkeringen over), een homogene reeks cijfers samen te stellen over de evolutie van de werkloosheid (van vrouwen en mannen) op geaggregeerd niveau, op sectorniveau en, voor zover mogelijk, op het niveau van de districten van de verschillende Rijksarbeidsambten.
Op basis van deze gegevens zal het project de evolutie van de arbeidsmarkt tijdens de bezetting onderzoeken en de relatie met vrijwillige en verplichte tewerkstelling in Duitsland (een van de beleidsdoelstellingen van de bezetter was om Belgen naar Duitsland te sturen om te werken ter ondersteuning van de Duitse oorlogseconomie). Dit project zal resulteren in een database, een artikel voor een internationaal wetenschappelijk tijdschrift en kwantitatieve data die in overeenstemming worden gebracht met de reeks van de studiedienst van de RVA, waarmee deze historische dataset wordt aangevuld. Voor het grote publiek zullen artikelen worden gepubliceerd op de publiekshistorische website van het CegeSoma, BelgiumWWII.
