Onderzoeksproject P4S/251/DeCoDE (Onderzoeksactie P4S)
Bibliotheken en archieven bewaren een steeds groter deel van het cultureel erfgoed in digitale vorm. Het op lange termijn toegankelijk houden van deze digitale collecties brengt echter belangrijke technische uitdagingen met zich mee. Tegelijkertijd herdenken erfgoedinstellingen de manier waarop zij collecties die verband houden met de koloniale geschiedenis beschrijven en toegankelijk maken, vanuit het besef dat archiefpraktijken en metadata nooit volledig neutraal zijn. Het project DeCoDE (Decolonizing Collection Management and Digital Ecosystem) brengt deze twee uitdagingen samen en toont aan hoe technische standaarden voor digitale bewaring kunnen bijdragen aan een meer rechtvaardige toegang tot cultureel erfgoed.
Een van de centrale doelstellingen van het project is de afstemming van KBR op het Open Archival Information System (OAIS) te verbeteren, het internationaal erkende referentiemodel voor betrouwbare digitale archieven. Door bestaande werkprocessen te documenteren, internationale goede praktijken te vergelijken, een OAIS-zelfevaluatie uit te voeren en een concreet actieplan op te stellen, zal DeCoDE bijdragen aan een duurzame bewaring van zowel gedigitaliseerde als born-digital collecties voor toekomstige generaties.
De verbinding tussen digitale bewaring en dekoloniaal erfgoedbeheer ligt in een van de kernbegrippen van het OAIS-model: de designated community (beoogde gebruikersgemeenschap). Volgens OAIS moeten bewaarde digitale objecten niet alleen technisch toegankelijk blijven, maar ook vindbaar, begrijpelijk en herbruikbaar zijn voor de gebruikersgemeenschappen waarvoor ze bestemd zijn. Vanuit dit principe onderzoekt DeCoDE wie deze gebruikersgemeenschappen zijn, welke perspectieven traditioneel uit archiefbeschrijvingen zijn uitgesloten en hoe metadata beter recht kunnen doen aan uiteenlopende historische perspectieven. Het project erkent daarmee dat duurzame digitale bewaring niet alleen een technische uitdaging is, maar ook een kwestie van kennisrepresentatie en toegankelijkheid.
Aan de hand van een representatief corpus van materiaal over de Belgische koloniale geschiedenis in Centraal-Afrika — waaronder kaarten, kranten, boeken, prenten en tekeningen, munten en medailles, webarchieven en born-digital literaire werken — zal DeCoDE de infrastructuur voor langetermijnbewaring van KBR versterken en tegelijkertijd herdenken hoe deze collecties worden beschreven, georganiseerd en toegankelijk gemaakt. Het corpus zal zowel dienen als technische testomgeving als casestudy voor de ontwikkeling van meer inclusieve archiefpraktijken.
Het project zal participatieve methodologieën ontwikkelen waarbij onderzoekers, erfgoedprofessionals en vertegenwoordigers van de gemeenschappen die met deze collecties verbonden zijn, actief worden betrokken. Via co-creatieve workshops en gezamenlijke reflectie zal DeCoDE werken aan meer inclusieve benaderingen van metadata en collectiebeheer, zonder daarbij afbreuk te doen aan de internationale standaarden voor digitale bewaring.
Naast de impact binnen KBR wil DeCoDE ook een bijdrage leveren aan de bredere erfgoedsector door praktische aanbevelingen, beleidsrichtlijnen en vrij toegankelijke hulpmiddelen te ontwikkelen die andere erfgoedinstellingen kunnen ondersteunen bij gelijkaardige uitdagingen. De resultaten van het project zullen de praktijk van digitale bewaring versterken, de toegang tot historisch waardevolle collecties verbeteren en bijdragen aan internationale discussies over een ethisch, duurzaam en inclusief beheer van digitaal cultureel erfgoed.
Door technische innovatie te combineren met kritische reflectie toont DeCoDE aan dat digitale bewaring niet alleen cultureel erfgoed veiligstelt, maar ook kan bijdragen aan meer transparante, inclusieve en maatschappelijk verantwoorde erfgoedinfrastructuren voor de toekomst.
