Onderzoeksproject P4S/251/PenAnt (Onderzoeksactie P4S)
Penitentiaire antropologie werd kort na de Eerste Wereldoorlog geïntroduceerd in de Belgische gevangenissen. Het verschoof de nadruk van het bestaande systeem van de ‘morele boekhouding’ en de bijbehorende moraliserende aanpak naar wetenschappelijke observaties, medische diagnoses en classificatie van veroordeelde gedetineerden en dit met het oog op hun individuele behandeling en hun re-integratie in de samenleving. Nieuwe types professionele actoren, zoals medische antropologen en maatschappelijk werkers, voerden onderzoek uit naar gedetineerden en hun omgeving. Hun bevindingen werden vastgelegd in morele en antropologische dossiers.
Het project beoogt de ontsluiting, valorisatie en wetenschappelijke exploitatie van de morele en antropologische dossiers van het Belgische gevangeniswezen tijdens het interbellum. Deze inhoudelijk rijke en vanuit internationaal oogpunt unieke archiefcollectie bevat zowel voor onderzoekers als gewone burgers een goudmijn aan informatie, maar is tot op heden nauwelijks gekend en onderzocht.
Het betreft enerzijds de 123.000 morele dossiers van alle mannen en vrouwen die in België in de periode 1924-1952 zijn veroordeeld tot een gevangenisstraf van minimum drie maanden. Bij het verstrijken van de straftijd werden de morele dossiers gecentraliseerd in het Centraal Antropologisch Laboratorium, dat tot 1952 in de gevangenis van Vorst was gevestigd. De 36.000 antropologische dossiers die vanaf 1920 in de antropologische laboratoria werden aangelegd, kwamen na de invrijheidstelling van de gedetineerde eveneens in het Centraal Antropologisch Laboratorium terecht. Hier werden de dossiers alfabetisch op naam ontsloten door een steekkaartsysteem.
Het project beoogt in eerste instantie de digitale ontsluiting van de morele en antropologische dossiers via een databank. Hiervoor zullen alle fiches worden gedigitaliseerd. Via crowd-sourcing wordt op basis van de gescande fiches de relevante data ingevoerd in de databank, die uiteindelijk zal worden geïntegreerd in Agatha, de zoekrobot van het Rijksarchief.
Naast de digitale ontsluiting staan de valorisatie en de wetenschappelijke exploitatie van de dossiers uit het interbellum centraal. Er zal een online gids worden opgesteld met bronnenoverzichten, zoekwijzers en onderzoeksstrategieën die de morele en antropologische dossiers onder de aandacht brengen van zowel onderzoekers als het brede publiek en het gebruik ervan promoten en faciliteren.
Met de projectpartners Kaat Wils (KU Leuven) en An-Sofie Vanhouche (VUB) zal uitgebreid interdisciplinair (historisch en criminologisch) onderzoek worden verricht op de dossiers. Dit zal voornamelijk gericht zijn op de rol van de (vrouwelijke) maatschappelijk werkers die vanaf 1930 hun intrede deden in het Belgische gevangeniswezen en hun omgang met minderheidsgroepen. Anderzijds zal een onderzoek worden gestart naar de antropologische dossiers, die internationaal te boek stonden als hét toonbeeld van een concrete toepassing van de positivistische criminologie. Meer specifiek zal de evoluerende relatie tussen biomedisch en psychologisch onderzoek van de gedetineerden worden onderzocht.
