Onderzoeksproject P4S/251/SAFE-CH (Onderzoeksactie P4S)
Cultureelerfgoedinstellingen zijn bijzonder kwetsbaar voor crisissen zoals conflicten, branden en overstromingen, die onherstelbare schade aan collecties kunnen veroorzaken. Recente gebeurtenissen – zoals de overstromingen in België in 2021 – hebben een belangrijk tekort blootgelegd in de rampenvoorbereiding: het ontbreken van toegankelijke en goed uitgeruste noodopslagruimtes voor geëvacueerde of bedreigde objecten. Dit leidt tot vertragingen, secundaire schade (schimmel, zoutkristallisatie, plundering) en verhoogde druk op crisisteams.
SAFE-CH, het project ‘Strategic Emergency Storage for Cultural Heritage’, wil deze dringende nood aanpakken door een gestructureerde en aanpasbare methodologie te ontwikkelen voor de planning en het beheer van noodopslagfaciliteiten voor cultureel erfgoed. Het project bouwt verder op de expertise van het KIK in risicobeheer (CHrisis, FEDERESCUE, Rampenstrategie, Athena) en op zijn onderzoek naar klimaatbeheer en microklimaten (Climate2Preserv, REFRESH). Het sluit aan bij nationale en Europese prioriteiten rond erfgoedbescherming.
Over een periode van twee jaar richt SAFE-CH zich op vijf kerndoelstellingen:
1. Het ontwikkelen van een scenariogebaseerde beslissingsmethodologie voor passende noodmaatregelen naargelang het type en de schaal van de ramp.
2. Het creëren van praktische en schaalbare tools om CHI’s te ondersteunen bij het identificeren en aanpassen van noodopslaglocaties en bij het organiseren van evacuaties.
3. Het testen en valideren van deze tools in drie casestudy-instellingen.
4. Het betrekken van professionals en niet-specialisten via een communicatiestrategie die de rol van gemeenschappen in erfgoedbescherming versterkt.
5. Het verzekeren van duurzame implementatie via verspreiding naar Federale Wetenschappelijke Instellingen (FWI’s), regionale en federale overheden en internationale netwerken.
De verwachte resultaten omvatten:
- een methodologie voor noodopslag;
- reflexfiches voor evacuatie;
- een opleidingsmodule;
- tabletop-oefeningen gebaseerd op scenario’s;
- een communicatiekit voor lokale gemeenschappen.
Het project mondt uit in een Noodopslaggids, een beknopte en praktische handleiding voor erfgoedprofessionals en eerstehulpdiensten.
SAFE-CH zal de rampenparaathheid van de Belgische FWI’s en erfgoedinstellingen versterken, de adviserende rol van het KIK uitbreiden en bijdragen aan nationale en internationale kaders voor rampenbeheer, in overeenstemming met de Conventie van Den Haag (1954) en de Belgische regelgeving inzake erfgoedrisico’s.
