Onderzoeksproject P4S/251/be-Prepared (Onderzoeksactie P4S)
Tijdens de COVID-19 crisis werd informatie uit klinische en epidemiologische gegevens, evenals microbiële genomische analyses, gecombineerd om beleid en het publiek te informeren. De integratie van gegevens uit verschillende bronnen is dusdanig cruciaal voor het voorstellen en evalueren van volksgezondheidsmaatregelen. Er is echter nog geen robuuste architectuur gecreëerd die geïntegreerde surveillance mogelijk maakt buiten de pandemie. Nauwkeurige observaties zijn nodig vanuit zowel genomische als cross-sectorale gegevens, volgens een One Health-perspectief, waarbij menselijk, dierlijk en milieugezondheid worden geïntegreerd. De huidige surveillance van infectieziekten in België is sectoraal georganiseerd en de uitwisseling van gegevens verloopt traag en omslachtig. Zo werd een uitbraak van met salmonella besmette chocoladeproducten uit België pas laat door onze eigen systemen gesignaleerd, nadat andere landen dit al hadden opgemerkt. Om dergelijke gebeurtenissen in de toekomst te voorkomen, heeft Sciensano een innovatieve Belgian Preparedness Architecture for Infectious Diseases (be.Prepared) ontwikkeld, die er precies op gericht is de integratie en koppeling van pathogeen- en gezondheidsgegevens te waarborgen. Dit nationale kader kan zowel in routineonderzoeken naar infectieziekten als in crisissituaties ondersteunen, waarbij het opschalen van dataverzamelsystemen en het koppelen van gegevens aan een uniek nationaal identificatienummer cruciaal zal zijn. Naast observeren is het noodzakelijk gegevens over routine-surveillance en opkomende bedreigingen te delen met regionale, gemeenschaps- en federale (gezondheids)autoriteiten, de wetenschappelijke gemeenschap en burgers.
Dit werd ook aangetoond tijdens de SARS-CoV-2-pandemie (2020-2021), toen dashboards toegankelijk werden gemaakt via één enkele website. Meer recent, tijdens de vogelgriep-epidemie (2021-2023), nam Sciensano het initiatief een dashboard te implementeren om vogelgriepuitbraken geografisch weer te geven over het Belgische grondgebied. In het be.Prepared AHEADD project zal be.Prepared worden gebruikt als een nieuwe methodologie voor cross-sectorale uitbraken, met twee toepassingen vanuit een One Health-perspectief: (i) Identificatie van voedselgerelateerde uitbraken i.e. humane Salmonella- en Listeria-isolaten uit voedselstalen. (ii) Identificatie van zoönotische influenza-gebeurtenissen i.e. menselijke gevallen van vogelgriep, aangevuld met milieugegevens en risicobeoordelingen. Concreet zal het Nationaal Referentielaboratorium voor Voedselpathogenen monsters analyseren van controles door de FAVV-AFSCA, waardoor een genomische indicatorendatabase voor voedselpathogenen wordt opgebouwd, inclusief automatische detectie van genomische clusters tussen menselijke en voedselisolaten. Een publiek cross-sectoraal dashboard voor vogelgriep op genomisch-epidemiologisch niveau zal worden geïmplementeerd in samenwerking met meerdere diensten binnen Sciensano en het Koninklijk Meteorologisch Instituut als partner. Na expertanalyse zal een set relevante metadata over risicobeoordelingen voor de introductie en verspreiding van pathogenen worden verzameld. Het opnemen van deze metadata in een publieke cartografische weergave zal worden geëvalueerd. Tijdens het proces zullen kwantitatieve indicatoren worden gebruikt om de voortgang en resultaten van de implementaties in kaart te brengen, bijvoorbeeld: aantal isolaten, aantal links, aantal voorkomen uitbraken, expliciete fylogeografische reconstructies, enz. Het be.Prepared AHEADD-initiatief zal, in een interdisciplinair One Health-samenwerkingsverband, de snelle cross-sectorale detectie van uitbraken faciliteren. Daarnaast zal het de identificatie van antimicrobiële resistentiepatronen uit genomische gegevens ondersteunen, een intuïtieve geografische visualisatie van de epidemiologische situatie in België bieden en de risicobeoordeling van zoönotische gebeurtenissen binnen genomisch-epidemiologische surveillance verbeteren.
