Object 24

Grubb
Heliometer met ongelijke lenzen, 1882
Koninklijke Sterrenwacht van België
Inv. nihil


De heliometer met ongelijke brandpuntsafstanden werd gebouwd door de firma Grubb volgens de plannen van de Belgische astronoom Louis Niesten (1844-1920). Dit instrument werd gemaakt op voorstel van Jean-Charles Houzeau de Lehaie (1820-1888) om de Venusovergang in 1882 waar te nemen.

Een heliometer bestaat uit een kijker waarvan de lens volgens een bepaalde diameter is gesneden en waarvan de twee helften ten opzichte van elkaar kunnen schuiven. Meestal wordt een heliometer gebruikt om de diameter van de zon te meten, maar er kunnen ook andere metingen mee worden uitgevoerd, zoals hier het geval is.

De lens met lange brandpuntsafstand was een oude achromatische lens van Cauchoix met een brandpuntsafstand van 4,54 m en een diameter van 22 cm, die in twee werd gesneden. Dezelfde procedure werd toegepast voor de halve lens met korte brandpuntsafstand, vertrekkende van een lens met een diameter van iets minder dan 14 cm.

De lens met lange brandpuntsafstand projecteerde een schitterend beeld van de zon met daarop de zwarte Venusschijf. De lens met kortere brandpuntsafstand gaf een beeld van de zon dat net iets kleiner was dan dat van Venus op de zon tijdens de overgang. Wanneer het grote zonnebeeld perfect gecentreerd was, kon met behulp van een aandrijfmechanisme het beeld afkomstig van de kleine lens worden verschoven zodat het kleine beeld van de zwarte Venusschijf tijdens de overgang bedekt was.

Dankzij dit apparaat konden tijdens de volledige overgang metingen worden uitgevoerd. Uit die metingen kon vervolgens een waarde voor de afstand tussen de aarde en de zon worden afgeleid.
Voor deze gelegenheid werden twee bijna identieke heliometers gebouwd. Eén van de twee heliometers werd later door Grubb omgebouwd tot een fotografische kijker. Het is niet duidelijk wat hiermee gebeurd is. De Sterrenwacht bewaart nog delen van de andere heliometer. Van de monteringen die de verbinding vormden tussen de voet en de telescoopbuis en waarmee de zon tijdens de overgang aan de hemel kon worden gevolgd, ontbreekt op dit moment elk spoor.

Meer informatie:

 

 

Terug naar de objectenlijst



Copyright © 2018 BELSPO