Object 7

Supergeleidende gravimeter GWR
Dit instrument werd gebruikt om fluctuaties van de zwaartekracht te meten door middel van een bol zwevend in een magnetisch veld opgewekt door een paar van supergeleidende spoelen. Dit instrument was werkzaam in Ukkel van 1982 tot 2000.
(1982)
Koninklijke Sterrenwacht van België

Inv. 599

 

Getijdenkrachten, opgewekt door de Maan en de Zon, wijzigen de vorm van de aarde, maar brengen ook variaties van de zwaartekracht g teweeg. In het station Ukkel, is g gelijk aan 9,811 17x xxx m/s²; de decimalen xxxx variëren in de tijd door de getijdenkrachten. Deze variaties hebben een grootteorde van 0.0000025 m/s², d.w.z. dat wanneer een massa van één ton wordt gewogen bij het maximum en bij het minimum van een getij, het gewicht ervan met slechts 0,25 gram varieert.

Gravimeters zijn toestellen om de zwaartekracht of de variaties ervan te meten. De meeste gravimeters bestaan uit een veer waaraan een massa bevestigd is die beweegt in functie van de zwaartekrachtvariaties. Begin van de jaren tachtig, werden supergeleidende gravimeters ontwikkeld waarbij een magnetisch veld, gegenereerd door supergeleidende stromen, de rol van de veer speelt. De massa is een holle metalen bol met een diameter van 2,5 cm en zweeft in het magnetische veld. De sensor, die de spoelen en de bol bevat, is ondergedompeld in een bad van vloeibaar helium bij -269°C of 4,2 K, dicht bij het absolute nulpunt (-273,15°C).

Het principe van supergeleiding is als volgt: bij zeer lage temperatuur, daalt de elektrische weerstand in sommige metalen tot nul zodat een elektrische stroom dan oneindig lang erin kan vloeien. Zo verkrijgt men een extreem stabiel elektromagnetisch veld dat de bol zwevende houdt en waardoor zwaartekrachtmetingen met een ongeëvenaarde precisie (tiende van een miljardste van g) mogelijk worden.

De Koninklijke Sterrenwacht van België nam in 1982 een supergeleidende gravimeter in gebruik te Ukkel, destijds één van de eerste twee in Europa. Deze gravimeter, geïllustreerd door de wenskaart getekend door Peyo eind 1982, bleef in gebruik tot het jaar 2000. Echter werden in 1995 en 2014 apparaten van de nieuwe generatie geïnstalleerd in de stations van Membach en Rochefort. Door de hoge kwaliteit van hun metingen hebben ze fundamentele bijdragen geleverd, en doen ze dat nog steeds, aan de wetenschap van het meten en aan de studie van getijden en andere variaties van de zwaartekracht, onder andere veroorzaakt door fluctuaties in grondwatermassa’s.

Vulling van de supergeleidende gravimeter GWR T#003 van Ukkel met vloeibare helium.
Foto: Koninklijke Sterrenwacht van België.


De supergeleidende gravimeter GWR C#021 van Membach.
Foto: Etienne Coveliers.


Installatie van de supergeleidende gravimeter GWR iGrav#019 in Rochefort (2014).
Foto: Koninklijke Sterrenwacht van België.



Jo-El Azara
Taka Takata : Kamikaze cyclist / Kamikazefietser

Dargaud, 1973

 

Terug naar de objectenlijst



Copyright © 2019 BELSPO