Image

Object 22

Johannes Hevelius (Jan Höwelcke)
Selenographia sive Lunae descriptio (fig. R – volle maan/nieuwe maan)
Kopergravure (1647)
Koninklijke Bibliotheek van België (KBR), Oude en kostbare drukwerken
Inv. II 51.991 C

Twee jaar na de publicatie van de eerste kaart van de maan, door Michel van Langeren in 1645, publiceerde de Poolse astronoom Johannes Hevelius of Jan Höwelcke (1611-1687) de eerste atlas die volledig aan de satelliet van de aarde was gewijd. Het boek heet Selenographia in het Latijn, wat zich vertaalt in selenografie, de studie van het maanoppervlak. De naam verwijst naar Selene, een Griekse godin die de maan verpersoonlijkt en die de zuster is van Helios (god van de zon). Deze wetenschap begon zich halverwege de 17de eeuw te ontwikkelen: kort nadat de eerste telescopen verschenen, probeerden wetenschappers normen te ontwikkelen om hemellichamen voor te stellen. Meer dan tien jaar lang bestudeerde Hevelius de satelliet van de aarde: hij vervaardigde zijn eigen waarnemingsinstrumenten en maakte zelf de schetsen en gravures voor dit boek. De hier getoonde kaart geeft de maan weer tussen twee fasen (de volle en de nieuwe): we kunnen de zeeën (donkere gebieden) en het land (lichte gebieden) onderscheiden; de kraters zijn bijzonder geaccentueerd. Omdat de maan onderhevig is aan schommelingen (zogenaamde libraties), is slechts 59% van het maanoppervlak zichtbaar vanaf de aarde: Hevelius heeft hiermee rekening gehouden in zijn voorstelling. In de voorgaande bladzijden heeft hij een index van de elementen van het maanreliëf (zeeën, bergen, rivieren, continenten, dalen enz.) opgesteld. Er bestonden destijds geen standaardtermen die gebruikt werden om deze fysieke kenmerken te beschrijven. Elke cartograaf maakte zijn eigen keuzes: Langeren laat zich inspireren door de namen van koningen en wetenschappers; Hevelius haalt zijn inspiratie uit de geografische plaatsen van de aarde. In de rechter bovenhoek heeft graveur Jeremiah Falck twee engelen geplaatst: zij houden een vaandel met een passage uit het boek Psalmen erop. De andere gravures in dit boek gaan vergezeld van citaten uit werken van schrijvers uit de Grieks-Romeinse oudheid en christelijke teksten. Deze passages getuigen van een humanistische visie op de toenmalige wetenschappelijke kennis: klassieke en christelijke culturen vermengen zich met de wetenschap. Hevelius' werk zal een van de belangrijkste referenties uit zijn tijd blijven.



Clarke
Mélusine : Contes de la pleine lune
Melisande : Verhalen bij volle maan
Sc : F.Gilson
Dupuis, 2002

 

 

Terug naar de objectenlijst

Copyright © 2019 BELSPO