Image

Object 23

Draagtekens van de Watergeuzen Nederlanden, 1580
Collectie L. Geelhand
(verguld zilver – 64 mm – 19,69 g)
Koninklijke Bibliotheek van België (KBR), Penningkabinet
Inv. 2K40/10

 

Deze drie draagtekens zijn te dateren tijdens de tweede helft van de 16e eeuw, een periode die in onze Lage Landen gekenmerkt werd door de opkomst van het protestantisme en opstanden tegen de Spaanse katholieke heersers. Veel toehoorders van de zogenaamde hagenpreken die in 1566 werden gehouden buiten de muren van Antwerpen, zouden een dergelijke zilveren maansikkel op hun hoed of mouw bevestigd hebben. Tijdens deze kerkdiensten in openlucht werd het protestantse geloof verkondigd, wat op dat moment in de gehele Spaanse Nederlanden ten strengste verboden was. Wanneer de opstandelingen achteraf weer naar huis liepen, zongen zij naar verluid een geuzenlied met het refrein ‘halve manen op de mouw. Liever Turksch dan Papauw”. Deze slogan komt ook terug op de draagtekens: op de voorzijde staat LIVER TVRCKX DAN PAVS (“liever Turks dan paus”) te lezen, terwijl op de keerzijde EN DESPIT DE LA MES (“in weerwil van de mis”) geschreven staat. Ook de maansikkel zelf is een blijk van sympathie naar de Turkse Ottomanen toe, die de symboliek van de wassende maan veelvuldig gebruikten. Dergelijke penningen zonden een erg duidelijk en gedurfd signaal. Op deze manier toonden de opstandelingen dat ze de Turken en hun relatieve godsdienstvrijheid verkozen en hoe erg ze tegen de paus en het Katholieke geloof gekant waren. Ook in de komende jaren werden deze maansikkels nog in grote aantallen geproduceerd en gedragen. Ze worden nu het symbool bij uitstek van de Watergeuzen, die zich als zeerovers ophielden en ook de kustdorpen onveilig maakten. De grote, vergulde penning is een voorbeeld van deze jongere exemplaren. Op dit stuk staat nu ook de tekst GHISTATENVEST DEN PRINS TROV (“Gij Staten wees de prins trouw”). Deze leuze toont aan dat de opstandelingen vanaf nu de Prins van Oranje in plaats van de Spaanse koning als hun heerser erkenden. De symboliek van deze penningen werd ook later nog in ere gehouden door de Zeeuwse matrozen, die lange tijd maansikkeltjes in hun oren bleven dragen.



Clarke
Mélusine : Contes de la pleine lune
Melisande : Verhalen bij volle maan
Sc : F.Gilson
Dupuis, 2002

 

Terug naar de objectenlijst

Copyright © 2019 BELSPO