De geboorte van de kennis

De donkere kamer, een metafoor voor de geboorte van kennis

 

Lens « Apochromat-Planar » Zeiss n° 364518
1 : 1,25  f : 1 300 mm
Carl Zeiss, Iena (D), ca. 1885
messing en glass, Ø 13 cm, L 17 cm
Nationaal Geografisch Instituut
Inv. N/A

 

 

Zeiss Apochromat-Planar f optisch systeem: 1 300 mm ca. 1885


De allegorie van de grot die Plato (427 ? - 348 ? v.Chr.) in het VIIde boek van De Staat vertelde, handelt over het verschijnen van de kennis. Aristoteles heeft het technische principe van het context van deze allegorie beschreven. Tussen 1015 en 1021 in Egypte had de geleerde Alhazen of Ibn al-Haytham (965 - 1040) een opticaleerboek opgesteld en gebruikte voor zijn experimenten een donkere kamer geïnspireerd door de werken van Plato en Aristoteles.

 

Fotografie werd in 1827 door Nicéphore Niépce uitgevonden. Toen was er heel veel onderzoek in alle vakken. In fotografie hadden optische systemen defecten die moesten worden rechtgezet.

 

Bij de diffractie door een lens worden de verschillende kleuren die het wit licht samenstellen afgebogen volgens een hoek eigen aan hun golflengte. Het resultaat is een wazig beeld met weinig contrasten. Door de combinatie van verschillende lenzen is het mogelijk om de chromatische aberratie recht te zetten. Het contrast zal later door de « coating » verbeterd worden, waardoor storende weerspiegelingen op de vlakken van de lenzen verwijderd werden.

 

Vanaf 1862 heeft ons Instituut beroep gedaan op fotografie voor de reproductie van de minuutkaart om kopiefouten te vermijden bij het drukken en om schaalverhoudingen te beheren. In 1865 werd een eerste zwarte kamer opgesteld. Daarin werd een gewone Secretan-lens ingebouwd, namelijk een achromatisch lenzenstelsel, die destijds de beste keuze was. In 1868 werd dit objectief door twee Engelse lenzen van Dallmeyer & Ross vervangen, de ene voor vergrotingen en de andere voor verkleiningen.


Na zijn verhuizing naar de Abdij Ter Kameren heeft het Instituut een nieuw fotografisch reproductiemateriaal verworven. Het heeft gekozen voor een hoog gewaardeerde lens van de Carl Zeiss-werkplaatsen van Jena, waar het Apochromat-Planar op instigatie van een Gauss-demonstratie net werd uitgevonden. De samenstelling van het glas, de nauwkeurigheid van het slijpen en de opbouw in dubbele triplet pasten beter voor de reproductie van grote documenten zoals topografische kaarten. De zeer grote brandpuntsafstand (1 300 mm) en de grote diameter (130 mm) waren noodzakelijk zodat sferische lenzen modellen van ruim één kwadraatmeter op ware grootte konden reproduceren.

 

 

 


Copyright © 2020 BELSPO