ADAMS
Assessment of key minor species Detections in the Atmosphere of MarS measured by NOMAD/TGO

• Budget: 263.561 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Loïc Trompet (BIRA)
• BELSPO programmabeheerder: Corinne Lejour

Beschrijving

De atmosfeer van Mars bestaat voor 95% uit koolstofdioxide en voor ongeveer 4% uit moleculaire stikstof en argon. Veel spoorelementen die een belangrijke invloed hebben op de chemie van de atmosfeer moeten echter nog worden onderzocht. Dankzij het NOMAD-instrument, de set spectrometers van het BIRA-IASB aan boord van de Trace Gas Orbiter van het ruimtevaartagentschap ESA, kunnen we nu tot in detail treden en de spoorelementen kwantificeren tot op een nauwkeurigheid van delen per miljard. De hoge spectrale resolutie van NOMAD en de verschillende waarnemingsgeometrieën stellen ons in staat de verdeling van spoorelementen beter in kaart te brengen. Het NOMAD-instrument kan onder andere atmosferische absorptie meten via zonne-occultatie. Deze metingen bieden een ongeëvenaarde methode om de aanwezigheid van spoorelementen af te leiden, dankzij de hoge intensiteit van het zonnesignaal en de snelle metingen door NOMAD, wat een zeer fijne verticale resolutie oplevert. Veel belangrijke stoffen in de Marsatmosfeer absorberen in het infrarode spectrale gebied. In dit project richten we ons op moleculen waarvan chemische modellen voorspellen dat ze in de Marsatmosfeer aanwezig zijn, maar die niet regelmatig worden waargenomen.

Het eerste doel van dit project is het ontwikkelen van een schema voor het vaststellen van de boven grens voor detectie, dat zal worden geïntegreerd in de wetenschappelijke pijplijn van NOMAD die onlangs door de groep Planetaire Atmosferen is opgezet. We moeten het optimale spectrale domein vaststellen voor het bestuderen van elke moleculaire soort. Dit eerste doel is cruciaal en komt op het juiste moment, aangezien we nu een beter inzicht hebben in de werking van het instrument en de meetonzekerheden. Dit werk zal de nauwkeurigheid ervan bevestigen en, indien nodig, bijstellen, waardoor essentiële feedback wordt geleverd. We zullen de spectrale structuren van koolstofdioxide en waterdamp zo goed mogelijk moeten afstemmen over het volledige spectrale bereik van NOMAD-SO. Deze bestanddelen hebben een signaal dat vele malen groter is dan dat van de beoogde spoorgassen. De resultaten zullen worden geautomatiseerd en er zullen betrouwbare criteria voor berekeningen van de bovengrens voor detectie worden vastgesteld. Het tweede doel is het ontwikkelen van een nieuwe methode voor het afleiden van spectrale signaturen met behulp van onbegeleide “Machine Learning”-hulpmiddelen. Het onderzoeksgebied van Machine Learning heeft de afgelopen tien jaar aanzienlijke vooruitgang geboekt en dankzij de uitgebreide documentatie en beschikbaarheid van algoritmen zijn beproefde methoden nu eenvoudig te implementeren. Er kunnen veel interessante methoden worden onderzocht om de minuscule aanwezigheid van spectrale kenmerken in gegevens af te leiden. Het derde doel is het bieden van een consistente reeks detectielimieten of bovengrenzen voor de beoogde spoorgassen en uitzoeken hoe deze resultaten de belangrijkste chemische cycli beïnvloeden.

Documentatie

• Fedra

AIRCo
Artificial Intelligence for Research Collections

• Budget: 99.870 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Larissa Smimova (KMMA)
• Nationale partner: Luc De Raedt (KU Leuven)
• BELSPO programmabeheerder: Chloë Rogiers

Beschrijving

Collectiebeheer  in musea (CM) is een complexe taak. De verscheidenheid aan bronnen, van veldnotities tot digitale bestanden, brengt uitdagingen met zich mee bij het leggen van verbanden tussen subcollecties, herkomstonderzoek en het waarborgen van de data-integriteit. Om deze uitdagingen te overwinnen, onderzoekt het AIRCO-project twee belangrijke toepassingen van AI:

• AI voor CM: automatisatie van het identificeren van verbanden, het detecteren van inconsistenties en het verbeteren van de datakwaliteit in collecties
  en databases.
• AI voor storytelling: onderzoek naar het potentieel van AI-gestuurde storytelling om de betrokkenheid bij museumcollecties te vergroten.

Het eerste deel van het project richt zich op het ontwikkelen en verfijnen van AI-tools voor CM. Dit zal helpen bij het aanpakken van problemen zoals het automatiseren van het lezen van historische handgeschreven etiketten om hiaten op te vullen en de nauwkeurigheid van collectiegegevens te verbeteren.
Het tweede deel richt zich op twee Congolese verzamelaars, Ngwe en N’Kele. Deze ervaren preparateurs werden door voormalig KMMA-directeur Schouteden gerekruteerd tijdens een van zijn vroege expedities naar Belgisch Congo. Gedurende meerdere decennia (1920-1970) verzamelden Ngwe en N’Kele duizenden exemplaren, waarvan sommige leidden tot de beschrijving van nieuwe soorten. Ondanks hun bijdragen blijven hun namen grotendeels onbekend.
We willen onderzoeken hoe door AI onthulde verhalen de zichtbaarheid van minder bekende onderwerpen, objecten, gebeurtenissen of personen kunnen vergroten en zo nieuwe manieren kunnen creëren om het publiek te betrekken via museumtentoonstellingen, websites en sociale media. Om dit te ondersteunen, wordt een hackathon georganiseerd waaraan verschillende groepen uit het publiek deelnemen om samen innovatieve storytelling-methoden te ontwikkelen met behulp van AI-ondersteunde tools.
De resultaten zullen uiteindelijk worden gepubliceerd op online platforms om de gemeenschappen die de bronnen hebben verzameld, onderzoekers en het grote publiek te bereiken.
Door AI toe te passen op collectiebeheer, biedt dit project een robuuste oplossing voor het verbeteren van de datakwaliteit en -nauwkeurigheid in museumarchieven. Storytelling met behulp van AI zal ook een aanvulling vormen op de huidige curatoriële praktijken door alternatieve manieren te ontsluiten om belangrijke collecties te waarderen.

Documentatie

• Fedra

AMNOXYKO
As darkness sets in: Ammonoid diversity, Mass Mortality, and a Novel deOXYgenation proxy throughout the onset of the Kellwasser Crises at LOmpret Quarry

• Budget: 451.000 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2030
• Coördinator: Stijn Goolaerts (KBIN)
• BELSPO programmabeheerder: Corinne Lejour

Beschrijving

Fossielrijke sedimentaire sequenties registreren vroegere milieucrisissen en bewaren bewijs van de dynamiek van oude ecosystemen. De Kellwasser-crisissen, 372 miljoen jaar geleden aan het einde van het Frasniaan (Boven-Devoon), veroorzaakten de instorting van koraalriffen, wijdverspreide hypoxie tot euxinie en een massa-extinctie van eerste orde — een van de “Big Five”. Tot de bekende slachtoffers behoren de zeer diverse en iconische ammonoïde koppotigen van de Gephuroceratina, zoals Manticoceras. Het begin van de Kellwasser-crisissen en de ecologische veranderingen die zij veroorzaakten in de laatste fasen van het Frasniaan blijven echter slecht begrepen. Hoe beïnvloedden dalende zuurstofniveaus mariene gemeenschappen die aan het einde van het Frasniaan voor hun overleving vochten?
In de afgelopen twaalf jaar ontdekten medewerkers van het KBIN, in het kader van de monitoring van fossiellocaties met hoog potentieel en in samenwerking met burgerwetenschappers, een uitzonderlijk uitgebreide fossielrijke sectie in de groeve van Lompret (Chimay, België), daterend uit het begin van de Kellwasser-crisissen binnen het (historische) typegebied van het Frasniaan. Deze site overtreft veel van de bekende Kellwasser-secties wereldwijd in stratigrafische dikte, fossielrijkdom en kwaliteit van bewaring. Belangrijke vondsten omvatten uitzonderlijk goed bewaarde ammonoïden, van embryonale schelpen tot reuzenexemplaren met een diameter van meer dan 40 cm, een reeks massasterfte-lagen, een nieuwe reuzenroofdier-vis Dunkleosteus, en de grootste Kellwasser-macrofossielcollectie van ongewervelden in België.
Het AMNOXYKO project zal deze unieke aanvulling op de federale collectie benutten om de diversiteit van ammonoïden (Gephuroceratina, Tornoceratina) en andere koppotigen (Bactritida, Orthocerida, Oncocerida) te onderzoeken en lang bestaande vragen over hun diversiteit in het typegebied van het Frasniaan op te lossen. Daarbij worden zowel klassieke als nieuwe technieken gebruikt, zoals micro-CT, en worden digitale modellen van alle aangetroffen soorten vrij toegankelijk gemaakt via het RBINS Virtual Collections Platform. Daarnaast zal het project, met een ongeziene resolutie, de abundantie, verspreiding, samenstelling en onderlinge relaties onderzoeken tussen nektonische (Cephalopoda) en (opportunistische) benthische macro-ongewervelden met hoog bewaringpotentieel (tweekleppigen, gastropoden, brachiopoden). Zo wordt nagegaan hoe het Frasniaan-ecosysteem zich aanpaste aan dalende zuurstofniveaus in de aanloop naar een massale uitsterving.
Door macro-ongewervelde gegevens uit normale en massasterfte-lagen te integreren met sedimentologische en geochemische proxies voor deoxygenatie (microfacies in slijpplaatjes, kleimineralogie, AI-gestuurde analyses van pyrietframboïden, δ13C en redoxgevoelige metalen), zal dit onderzoek een nieuwe gekalibreerde faunale proxy met hoge resolutie voor deoxygenatie ontwikkelen. Deze zal traditionele proxies aanvullen en bijdragen aan een ongekend gedetailleerd begrip van de Kellwasser-crisissen. Daarnaast zal het onderzoek nieuwe inzichten opleveren in de paleobiologie van ammonoïden, mogelijk met aanwijzingen voor ecologische differentiatie gebaseerd op levenscyclusfasen. δ13C-chemostratigrafie zal de ammonoïde- en conodontenbiostratigrafie ondersteunen om de bevindingen uit de groeve van Lompret binnen de meest verfijnde globale tijdscontext te plaatsen.
Door meerdere bewijslijnen te combineren en expertise op federaal, regionaal en internationaal niveau te bundelen, zal deze studie de groeve van Lompret vestigen als een nieuwe referentiesectie voor Devoon-deoxygenatie en tegelijk het Belgische geo-erfgoed en zijn maatschappelijke waarde verder ontwikkelen. Door een gedetailleerde casestudy te bieden van ecosysteemreacties op extreme stress, zullen de resultaten bijdragen aan bredere discussies over de langetermijneffecten van oceanische anoxie, met parallellen naar hedendaagse trends van deoxygenatie. Met de snelle uitbreiding van hypoxische “dode zones” en de instorting van koraalriffen als belangrijke kantelpunten in de huidige klimaatverandering, zal dit werk — hoewel in de eerste plaats een Belgisch erfgoedproject gebaseerd op de federale collectie en in nauwe samenwerking met burgerwetenschappers — ons begrip van uitstervingen in het verleden verdiepen en cruciale inzichten bieden in de veerkracht van mariene ecosystemen onder huidige en toekomstige klimaatscenario’s met behulp van nieuwe methodologieën

Documentatie

• Fedra

ATLAS 2.0
Analyzing The Landscape by turning Atlases into linked data Sources

• Budget: 333.676 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Iason Jongepier (ARA)
• Nationale partners: Tim Soens (UAntwerpen), Christophe Verbruggen (UGent)
• BELSPO programmabeheerder: Chloë Rogiers

Beschrijving

Historische kaarten vormen een cruciale bron voor onderzoek naar de evolutie van cultuur- en natuurlandschappen. In Belgische archieven bevindt zich een uitzonderlijk rijke verzameling, mede doordat de regio sinds de 16de eeuw een belangrijk centrum van kaartproductie was. In het bijzonder onderscheiden kaart- en landboeken zich doordat zij niet enkel visuele representaties van landschappen bevatten, maar ook aanvullende tekstuele informatie, zoals eigendomsgegevens, perceelgrootte en landgebruik. Deze combinatie maakt ze bijzonder waardevol in vergelijking met losse kaarten, die vaak van hun context zijn gescheiden en daardoor minder informatief zijn.
Ondanks hun potentieel blijven kaartboeken onderbenut in interdisciplinair onderzoek. Dit komt onder meer door hun beperkte toegankelijkheid en de complexiteit van hun (digitale) verwerking. Onderzoekers maken daarom vaker gebruik van meer uniforme kaartenseries, zoals de Ferrariskaarten. Minder bekende en vaak oudere kaarten blijven daardoor onderbelicht.
ATLAS 2.0 - gecoördineerd vanuit het Algemeen Rijksarchief en in samenwerking met de Universiteit Antwerpen, Universiteit Gent en het Nationaal Geografische Instituut (NGI)  -  beoogt deze lacune te verkleinen door: (1) een meer gecentraliseerde inventaris van kaartboeken uit het Rijksarchief te maken, (2) AI-pipelines voor het (semi-)automatisch extraheren van informatie uit ongestandaardiseerde kaarten te ontwikkelen, (3) Citizen Science in te zetten voor het geolokaliseren van zowel kaarten als afgeleide gegevens, (4) deze gegevens te linken aan de Belgian Historical Gazetteer, (5) de resultaten en tools van het project open toegankelijk te maken voor verder onderzoek en (6) aanbevelingen te doen voor toekomstige ontwikkelingen.

Documentatie

• Fedra

B-DOCK
Belgian Data Oceanographic & Collection Knowledgebase

• Budget: 424.821 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2029
• Coördinator: Hong Minh Le (KBIN)
• Partners: Gontran Sonet  (KBIN), Maarten Van Steenberge (KBIN)
• BELSPO programmabeheerder: Koen Lefever

Beschrijving

Het B-DOCK-project heeft tot doel de data-infrastructuur van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN) te moderniseren en te harmoniseren, met de nadruk op de oceanografische databases die worden beheerd door het Belgisch Marien Data Centrum (BMDC). In overeenstemming met de ‘European Open Science Cloud’ (EOSC) en de’ Belgian Federal Open Science Cloud’ (FedOSC) ondersteunt B-DOCK de ontwikkeling van een FAIR-conform, domeinoverschrijdend data-ecosysteem om de langetermijnbewaring, vindbaarheid en hergebruik van de digitale wetenschappelijke collecties van het KBIN te waarborgen.
De eerste doelstelling is het ontwikkelen van een strategische roadmap voor gefedereerd databeheer binnen het KBIN. Voortbouwend op initiatieven zoals FedOSC en het DaVinci-project, en in samenwerking met interne belanghebbenden, zullen gedecentraliseerde systemen op elkaar afgestemd worden door middel van gemeenschappelijke standaarden en workflows. Er zijn drie use cases: de infrastructuur van BMDC, het DNA Labbook (ter ondersteuning van eDNA- en taxonomische workflows) en de wetenschappelijke publicatiedienst van KBIN. Deze voorbeelden zullen helpen bij het identificeren van integratietrajecten die de FAIR-conformiteit, interne coördinatie en interdisciplinair hergebruik verbeteren.
De tweede doelstelling is het implementeren van de belangrijkste elementen van de roadmap door middel van een volledige upgrade van de infrastructuur van BMDC. Dit omvat het moderniseren van de ‘Integrated Dynamic Oceanographic Database’ (IDOD) en het ‘Data Inventory and Tracking System’ (DITS) met behulp van geharmoniseerde schema’s, gecontroleerde vocabularies en AI-ondersteunde kwaliteitscontrole. De huidige infrastructuur van BMDC voldoet niet langer aan de behoeften op het gebied van gegevenstoegang, validatie en interoperabiliteit. B-DOCK zal deze leemte opvullen door de processen voor gegevensopname, -beheer en -verspreiding te verbeteren, waardoor de bijdrage van KBIN aan nationale en internationale milieubeoordelingen wordt versterkt.
De biodiversiteitsmodule van IDOD zal worden uitgebreid met ondervertegenwoordigde datasets, zoals monitoring van offshore windparken en eDNA, inclusief gegevens verzameld door het onderzoeksschip RV Belgica. Interoperabiliteit met externe data-platforms (bijv. SeaDataNet, EMODnet, OBIS, GBIF en mogelijk GenBank, ENA, BOLD) zal worden gewaarborgd door middel van algemene standaarden (ISO 19115, DCAT-AP) en semantische technologieën (bijv. JSON-LD), ter ondersteuning van hergebruik van gegevens op de lange termijn.
De derde doelstelling is het creëren van een speciale interoperabiliteitslaag op basis van open standaarden en formaten (OpenAPI, OGC API, JSON, GeoJSON, CSV). Dit maakt geautomatiseerde, machine-to-machine gegevensuitwisseling mogelijk tussen KBIN-systemen en met externe infrastructuren. Het ondersteunt tevens semantische verrijking, transparante linked data en integratie met EOSC en Digital Twins of the Ocean.
De vierde doelstelling is het verbeteren van de datapresentatie via een nieuw, gebruiksvriendelijk dataportaal. Het portaal zal eenvoudige tools bieden voor datavisualisatie en dataverspreiding, waardoor hun toegang voor onderzoekers, beleidsmakers en het publiek wordt vereenvoudigd. Het zal ook de rapportage aan regelgevende instanties (bijv. MSFD, OSPAR) vergemakkelijken en de banden met nationale en internationale infrastructuren versterken.
B-DOCK zal ook investeren in verspreiding en valorisatie, waarbij het zich richt op institutionele belanghebbenden, wetenschappers en het brede publiek via workshops, burgerwetenschap (citizen science) en open platforms zoals GitHub en ResearchGate. Deze activiteiten zullen de transparantie, het vertrouwen en het hergebruik van gegevens bevorderen. Uiteindelijk legt B-DOCK de basis voor een duurzame en moderne data-infrastructuur bij het KBIN die de missie van het BMDC als Belgisch Nationaal Oceanografisch Datacentrum (NODC) ondersteunt. Door hoogwaardige, gekoppelde datasets beschikbaar te stellen, maakt het project geavanceerd hergebruik mogelijk – waaronder AI-gestuurde analyse – en zorgt het ervoor dat de collecties van het RBINS ook in de toekomst toegankelijk en relevant blijven.
Hoewel het KBIN binnen zijn departementen een sterke data-expertise heeft opgebouwd, is een volledig uniform institutioneel databeleid nog in ontwikkeling. B-DOCK draagt rechtstreeks bij aan dit proces door een gecoördineerd kader te bieden dat interne integratie ondersteunt en het KBIN afstemt op nationale en Europese strategieën voor open wetenschap.

Documentatie

• Fedra

be.Prepared
An harmonized One Health approach via cross-sectoral Data collections and cartographic Displays

• Budget: 539.083 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Amber Van laer (Sciensano)
• BELSPO programmabeheerder: Emma Moerman

Beschrijving

Tijdens de COVID-19 crisis werd informatie uit klinische en epidemiologische gegevens, evenals microbiële genomische analyses, gecombineerd om beleid en het publiek te informeren. De integratie van gegevens uit verschillende bronnen is dusdanig cruciaal voor het voorstellen en evalueren van volksgezondheidsmaatregelen. Er is echter nog geen robuuste architectuur gecreëerd die geïntegreerde surveillance mogelijk maakt buiten de pandemie. Nauwkeurige observaties zijn nodig vanuit zowel genomische als cross-sectorale gegevens, volgens een One Health-perspectief, waarbij menselijk, dierlijk en milieugezondheid worden geïntegreerd. De huidige surveillance van infectieziekten in België is sectoraal georganiseerd en de uitwisseling van gegevens verloopt traag en omslachtig. Zo werd een uitbraak van met salmonella besmette chocoladeproducten uit België pas laat door onze eigen systemen gesignaleerd, nadat andere landen dit al hadden opgemerkt. Om dergelijke gebeurtenissen in de toekomst te voorkomen, heeft Sciensano een innovatieve Belgian Preparedness Architecture for Infectious Diseases (be.Prepared) ontwikkeld, die er precies op gericht is de integratie en koppeling van pathogeen- en gezondheidsgegevens te waarborgen. Dit nationale kader kan zowel in routineonderzoeken naar infectieziekten als in crisissituaties ondersteunen, waarbij het opschalen van dataverzamelsystemen en het koppelen van gegevens aan een uniek nationaal identificatienummer cruciaal zal zijn. Naast observeren is het noodzakelijk gegevens over routine-surveillance en opkomende bedreigingen te delen met regionale, gemeenschaps- en federale (gezondheids)autoriteiten, de wetenschappelijke gemeenschap en burgers. Dit werd ook aangetoond tijdens de SARS-CoV-2-pandemie (2020-2021), toen dashboards toegankelijk werden gemaakt via één enkele website. Meer recent, tijdens de vogelgriep-epidemie (2021-2023), nam Sciensano het initiatief een dashboard te implementeren om vogelgriepuitbraken geografisch weer te geven over het Belgische grondgebied. In het be.Prepared AHEADD ¹ project zal be.Prepared worden gebruikt als een nieuwe methodologie voor cross-sectorale uitbraken, met twee toepassingen vanuit een One Health-perspectief: (i) Identificatie van voedselgerelateerde uitbraken i.e. humane Salmonella- en Listeria-isolaten uit voedselstalen. (ii) Identificatie van zoönotische influenza-gebeurtenissen i.e. menselijke gevallen van vogelgriep, aangevuld met milieugegevens en risicobeoordelingen. Concreet zal het Nationaal Referentielaboratorium voor Voedselpathogenen monsters analyseren van controles door de FAVV-AFSCA, waardoor een genomische indicatorendatabase voor voedselpathogenen wordt opgebouwd, inclusief automatische detectie van genomische clusters tussen menselijke en voedselisolaten. Een publiek cross-sectoraal dashboard voor vogelgriep op genomisch-epidemiologisch niveau zal worden geïmplementeerd in samenwerking met meerdere diensten binnen Sciensano en het Koninklijk Meteorologisch Instituut als partner. Na expertanalyse zal een set relevante metadata over risicobeoordelingen voor de introductie en verspreiding van pathogenen worden verzameld. Het opnemen van deze metadata in een publieke cartografische weergave zal worden geëvalueerd. Tijdens het proces zullen kwantitatieve indicatoren worden gebruikt om de voortgang en resultaten van de implementaties in kaart te brengen, bijvoorbeeld: aantal isolaten, aantal links, aantal voorkomen uitbraken, expliciete fylogeografische reconstructies, enz. Het be.Prepared AHEADD-initiatief zal, in een interdisciplinair One Health-samenwerkingsverband, de snelle cross-sectorale detectie van uitbraken faciliteren. Daarnaast zal het de identificatie van antimicrobiële resistentiepatronen uit genomische gegevens ondersteunen, een intuïtieve geografische visualisatie van de epidemiologische situatie in België bieden en de risicobeoordeling van zoönotische gebeurtenissen binnen genomisch-epidemiologische surveillance verbeteren.

¹ An harmonized One Health approach via cross-sectoral Data collections and cartographic Displays

Documentatie

• Fedra

BEHRA
Belgian High-resolution ReAnalysis

• Budget: 283.698 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Piet Termonia (KMI)
• BELSPO programmabeheerder: Bernard Delhausse

Beschrijving

-

Documentatie

• Fedra

BELAMAR
De Belgische arbeidsmarkt tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit het perspectief van de werkloosheid.

• Budget: 235.175 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Dirk Luyten (ARA)
• BELSPO programmabeheerder: Bernard Delhausse

Beschrijving

De sociaaleconomische geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog werd in België nog onvoldoende onderzocht. Vooral de arbeidsmarkt is nog een grote leemte. Institutionele aspecten (het Rijksarbeidsambt) en de verplichte tewerkstelling in Duitsland werden sinds de jaren 1970 bestudeerd, maar het statistisch materiaal over de werkloosheid blijft fragmentarisch, meestal alleen beschikbaar op geaggregeerd niveau en vaak gebaseerd op Duitse bronnen die niet altijd even nauwkeurig zijn. Ons begrip van de arbeidsmarkt tijdens de Tweede Wereldoorlog is dan ook onvolledig en eenzijdig, met een sterke nadruk op de hoge werkloosheid aan het begin van de bezetting. Casestudy's (bijvoorbeeld over een Duits bedrijf dat in België actief was) wijzen echter op spanningen op de arbeidsmarkt en concurrentie om werknemers vanaf 1941. Verder worden voor de hand liggende vragen, zoals de impact van de vierjarige afwezigheid van Waalse krijgsgevangenen op de arbeidsmarkt van het sterk geïndustrialiseerde Wallonië en de mogelijke gevolgen voor de werkgelegenheid van vrouwen, niet gesteld, laat staan beantwoord. Hetzelfde kan worden gezegd over de interactie tussen de arbeidsmarkt en de hoge stakingsactiviteit tijdens de bezetting; onderzoek toont immers een sterke correlatie aan tussen de positie op de arbeidsmarkt, de bereidheid om te staken en het succes van een staking.

Over het algemeen is de arbeidsmarkt een essentieel onderdeel van de macro-economische ontwikkeling; inzicht in de arbeidsmarkt is noodzakelijk om die macro-economische ontwikkeling tijdens de bezetting te reconstrueren.

Een studie van de arbeidsmarkt tijdens de bezetting vult ook een leemte in de historische data over de werkloosheid in België, die recent beschikbaar zijn gekomen. De studiedienst van de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA) heeft historische reeksen over de werkloosheid in België gereconstrueerd. De reeks begint in 1921 en loopt tot vandaag, met uitzondering van de Tweede Wereldoorlog. Er waren geen cijfers beschikbaar en bovendien zijn er bijzondere methodologische uitdagingen om het aantal werklozen te berekenen als gevolg van de reorganisatie van het systeem van werkloosheidsuitkeringen tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Dit project bekijkt de arbeidsmarkt vanuit het perspectief van de werkloosheid en de evolutie van de werkloosheidscijfers. Doel van het project is om, op basis van een grondige exploitatie en kritische evaluatie van alle resterende archieven van de het Rijksarbeidsambt (bewaard in de archieven van het militair gerecht en in de archieven van de dienst voor oorlogsslachtoffers), de archieven van het Ministerie van Financiën, de Werbestellen - de arbeidsbureaus van de Duitse militaire administratie - (archief oorlogsslachtoffers), het archief van het Duits militair bestuur in bezet België, bewaard in de Archives Nationales in Pierrefiette bij Parijs (AJ 40), archieven in Duitsland, stadsarchieven (de Commissies van openbare onderstand namen tijdens de bezetting de werkloosheidsuitkeringen over), een homogene reeks cijfers samen te stellen over de evolutie van de werkloosheid (van vrouwen en mannen) op geaggregeerd niveau, op sectorniveau en, voor zover mogelijk, op het niveau van de districten van de verschillende Rijksarbeidsambten.

Op basis van deze gegevens zal het project de evolutie van de arbeidsmarkt tijdens de bezetting onderzoeken en de relatie met vrijwillige en verplichte tewerkstelling in Duitsland (een van de beleidsdoelstellingen van de bezetter was om Belgen naar Duitsland te sturen om te werken ter ondersteuning van de Duitse oorlogseconomie). Dit project zal resulteren in een database, een artikel voor een internationaal wetenschappelijk tijdschrift en kwantitatieve data die in overeenstemming worden gebracht met de reeks van de studiedienst van de RVA, waarmee deze historische dataset wordt aangevuld. Voor het grote publiek zullen artikelen worden gepubliceerd op de publiekshistorische website van het CegeSoma, BelgiumWWII.

Documentatie

• Fedra

BIBLION
Breaking Into Bindings through Lens Investigation and Observation using Noninvasive technology

• Budget: 711.401 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2030
• Coördinator: Christophe Maggi (KIK)
• Partners: Nicolas Michel (KBR), Patrice Gautier (KMKG)
• BELSPO programmabeheerder: Helena Calvo del Castillo

Beschrijving

Het BIBLION-project (“Breaking Into Bindings through Lens Investigation and Observation using Noninvasive Technology”) is een interdisciplinair onderzoeksprogramma gewijd aan de studie van oude boekbanden die bewaard worden in de Koninklijke Bibliotheek van België. Het project richt zich op een corpus van ongeveer tachtig handschriften en incunabelen, voornamelijk afkomstig uit de voormalige priorijen van Groenendaalpriorij, Rood Klooster en Priorij Zevenborren, gelegen in het Zoniënwoud. Deze werken dateren uit de vijftiende en het begin van de zestiende eeuw en getuigen van een scharnierperiode waarin middeleeuwse manuscripttradities samengingen met innovaties die verband hielden met de opkomst van de boekdrukkunst. Het project heeft als doel de materiële studie van oude boeken te vernieuwen door middel van niet-invasieve wetenschappelijke methoden. Tot nu toe richtte het onderzoek zich vooral op teksten en decoratie, terwijl boekbanden relatief weinig werden bestudeerd.
Nochtans vormen zij een essentiële bron van informatie over productietechnieken, gebruikte materialen, bevoorradingsnetwerken en het gebruik van boeken binnen kloostergemeenschappen. Centraal binnen BIBLION staat het gebruik van micro-computertomografie (micro-CT), een beeldvormingstechnologie op basis van röntgenstralen waarmee de binnenkant van boekbanden zichtbaar kan worden gemaakt zonder de boeken te demonteren of te beschadigen. Deze methode levert driedimensionale reconstructies met een zeer hoge resolutie op, waardoor normaal verborgen elementen zichtbaar worden: de samenstelling van katernen, naaitechnieken, de interne structuur van de boekplatten, oude herstellingen en opeenvolgende wijzigingen. Een eerste proef die vóór de start van het project werd uitgevoerd, toonde reeds het potentieel van deze aanpak aan: de analyse van een manuscript maakte het mogelijk Baltisch eikenhout in de boekplatten te identificeren en het vellen van het hout te dateren na 1521. Het project omvat daarom ook een belangrijke dendrochronologische component. Deze discipline berust op de studie van groeiringen van bomen om hout te dateren en de geografische oorsprong ervan te bepalen. Dankzij de beelden verkregen via micro-CT kunnen onderzoekers de groeiringen rechtstreeks analyseren op virtuele doorsneden, zonder fysieke ingreep op de objecten. De resultaten worden vergeleken met databanken ontwikkeld door het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, in het bijzonder die met betrekking tot historisch hout uit Brussel en het Zoniënwoud. Deze analyses maken het mogelijk om de houtbevoorradingsnetwerken, de materiaalkeuzes van werkplaatsen en de economische relaties tussen kloosters en hun omgeving beter te begrijpen. Parallel hiermee voert BIBLION een diepgaande codicologische studie van de volumes uit. Deze benadering beschouwt het boek als een materieel object: de structuur van de boekbanden, naaitechnieken, decoraties, gebruikssporen, restauraties en hergebruik van materialen. Wetenschappelijke gegevens worden gekruist met teksten, eigendomsmerken en historische archieven om de volledige geschiedenis van elk werk te reconstrueren en om de culturele rol van de Windesheimse gemeenschappen van reguliere kanunniken in de voormalige Nederlanden beter te begrijpen. Het project steunt op een nauwe samenwerking tussen verschillende Belgische instellingen: het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, de Koninklijke Bibliotheek van België, het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis en urban.brussels. Elke partner brengt specifieke expertise in op het vlak van beeldvorming, dendrochronologie, codicologie, archeologie of digitalisering. Omdat BIBLION veel belang hecht aan de verspreiding van de onderzoeksresultaten, zijn vóór het einde van het onderzoeksprogramma verschillende publieksgerichte initiatieven gepland. Hoge-resolutiebeelden, 3D-modellen en beschrijvende gegevens zullen geleidelijk online beschikbaar worden gemaakt binnen een open science-benadering. Tentoonstellingen, publicaties en audiovisuele producties zullen bovendien bijdragen tot een grotere bewustwording van de rijkdom van het geschreven erfgoed en van de bijdrage van nieuwe technologieën aan het behoud ervan. Dankzij zijn innovatieve aanpak draagt BIBLION zo bij aan de vernieuwing van de materiële geschiedenis van het middeleeuwse boek en aan de versterking van de positie van België binnen de erfgoedwetenschappen.

Documentatie

• Fedra

CAFEINE
CArbon Fate and Export In the North sEa

• Budget: 368.794 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/09/2028
• Coördinator: Nathan Terseleer (KBIN)
• BELSPO programmabeheerder: Koen Lefever

Beschrijving

Kustomgevingen worden gestuurd door complexe organo-minerale flocculatieprocessen, waarin biologisch geproduceerde mariene gels, meer specifiek de transparante exopolymere partikels (TEP), een cruciale rol spelen in de regulering van seizoensgebonden biogeochemische cycli. Deze organo-minerale interacties beïnvloeden de concentratie van het gesuspendeerd particulair materiaal (SPM), de turbiditeit en dus de lichthoeveelheid en de fenologie van het fytoplankton. De samenstelling van TEP varieert met de seizoenen en langsheen de gradiënt dwars op de kust: vers TEP bevordert de vorming van grotere, sneller bezinkende vlokken, terwijl het aan de minerale deeltjes gebonden TEP weinig bijdraagt tot de flocculatie. Deze variabiliteit in samenstelling structureert het transport van gesuspendeerd materiaal dwars op de kust, waaronder particulair organisch koolstof. De proliferatie van door de mens gebouwde structuren (MMS) zoals offshore windparken en aquacultuurprojecten introduceert kunstmatige harde substraten die snel worden gekoloniseerd door dichte gemeenschappen van filtervoeders, voornamelijk mosselen. Deze organismen filteren aanzienlijke volumes zeewater, waarbij ze fytoplankton en organisch materiaal consumeren en tegelijk snel bezinkende biodeposieten produceren en mariene gels vrijgeven. Deze terugkoppeling kan de energiestroom van pelagische voedselwebben omleiden naar benthische routes, waardoor de sedimentbiogeochemie en het koolstoftransport worden gewijzigd. De mate waarin filtervoeding rond MMS de organo-minerale flocculatie in de waterkolom beïnvloedt onder uiteenlopende SPM-regimes, blijft echter grotendeels onbekend, wat de voorspelling van de gevolgen van kustontwikkeling op ecosysteemschaal belemmert.
CAFEINE pakt deze kennislacune aan met een numeriek modelleringskader dat biogeochemische processen, de dynamiek van minerale flocculatie en de ecologie van filtervoeders integreert. Het project zal de terugkoppelingen tussen de waterkolom en harde substraten kwantificeren en verduidelijken hoe MMS de koolstofcyclus hervormen en de routes van de primaire productie omleiden langsheen de kust–offshore gradiënt.
Daartoe hanteert CAFEINE een hiërarchische aanpak die experimenten en modellering integreert. Laboratoriumexperimenten zullen eerst de seizoensgebonden interacties tussen mosselen en de inhoud van het zeewater karakteriseren, en zo essentiële parameters leveren voor de ontwikkeling van het model. Een bestaand biogeochemisch–flocculatiemodel wordt vervolgens uitgebreid met de dynamiek van gehecht fytoplankton en TEP en met de interacties met filtervoeders, en geïmplementeerd als een open-source, plug-and-play module binnen een gestandaardiseerd kader om brede overdraagbaarheid te waarborgen. Het model wordt daarna stapsgewijs uitgebreid: van 0D-toepassingen, over 1D-verticale toepassingen — die de dynamiek van de partikels en biogeochemische transformaties op lokale schaal oplossen in contrasterende, door MMS beïnvloede omgevingen — tot een volledige regionale 3D-implementatie in de zuidelijke bocht van de Noordzee, waardoor effectbeoordelingen op bekkenschaal mogelijk worden voor scenario's van huidige en toekomstige infrastructuur.
Het project maakt gebruik van observationele datasets uit verschillende monitoringsprogramma's uit contrasterende omgevingen: offshore gebieden met een lagere SPM concentratie en een lagere minerale en hogere organische fractie (waar de meeste huidige infrastructuur zich bevindt), en kustnabije gebieden met een hoge SPM concentratie, een hogere minerale fractie en complexe bio-minerale interacties (beoogd door geplande toekomstige ontwikkelingen). Bestaande satelliet SPM producten zullen verder de modelvalidatie ondersteunen en een klimatologische context bieden.
CAFEINE zal een mechanistisch begrip leveren van de wijze waarop MMS de koolstof- en energieroutes in kustsystemen wijzigen, en kwantificeren welk aandeel van de primaire productie naar het benthos wordt gestuurd in plaats van naar hogere trofische niveaus. De belangrijkste resultaten omvatten schattingen van de fluxen van organisch materiaal naar de sedimenten (zowel kwantitatief als kwalitatief), ruimtelijke kaarten van depositiepatronen rond de infrastructuur, en beoordelingen van koolstofaccumulatie versus mineralisatie, met en zonder MMS. Het project zal ook open-source modelleringsinstrumenten, gevalideerde 3D-scenariobeoordelingen en op wetenschappelijke resultaten gebaseerde aanbevelingen voor een duurzaam marien ruimtelijk plan opleveren. Het legt essentiële fundamenten voor toekomstig onderzoek naar de koolstofcyclus, sedimentbiogeochemie, gewijzigde trofische routes en visserijproductiviteit in door de mens beïnvloede kustzeeën.

Documentatie

• Fedra

CARVES
Context And Reuse – the Valued Experience of Sustainability

• Budget: 69.341 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/09/2028
• Coördinator: Louise Decq  (KIK)
• BELSPO programmabeheerder: Helena Calvo del Castillo

Beschrijving

-

Documentatie

• Fedra

CONTEXT
CONnecting the Troposphere to EXobase on the red planeT

• Budget: 363.069 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Lori Neary (BIRA)
• BELSPO programmabeheerder: Koen Lefever

Beschrijving

Motivatie
Het NOMAD-instrument van de ExoMars Trace Gas Orbiter heeft een schat aan informatie opgeleverd over de thermische structuur en samenstelling van de Marsatmosfeer, evenals inzichten in transportprocessen die worden aangedreven door stofstormen. Er blijven echter belangrijke vragen bestaan over de manier waarop verschijnselen in de lagere atmosfeer, zoals stofstormen, thermische getijden en zwaartekrachtgolven, de bovenste atmosfeer beïnvloeden. We kunnen algemene circulatiemodellen (GCM's) gebruiken om deze interacties beter te begrijpen, met de metingen van NOMAD op het gebied van temperatuur, dichtheid en samenstelling als leidraad.

Doelstellingen
Dit project heeft tot doel de koppeling tussen de bovenste en onderste atmosfeer van Mars te onderzoeken door middel van modellering en observaties, waarbij gebruik wordt gemaakt van en verbetering wordt aangebracht in de hulpmiddelen die zijn ontwikkeld door de groep Planetaire Atmosferen van het BIRA.
De drie belangrijkste doelstellingen van het project zijn: 1) ons inzicht in de opwarmings- en afkoelingsmechanismen in de bovenste atmosfeer en hun koppelingen met de onderste atmosfeer verbeteren; 2) de dynamische, door golven aangedreven koppeling tussen de onderste en bovenste atmosfeer bestuderen door middel van GCM-modellering en waarnemingen; 3) verder onderzoek naar atmosferisch verlies en luchtgloed in de Marsatmosfeer mogelijk maken door de chemie van de onderste en bovenste atmosfeer samen te brengen.

Methoden
We zullen het GEM-Mars GCM gebruiken en verbeteren, dat de thermische structuur, circulatie en samenstelling van de Marsatmosfeer simuleert, in combinatie met verbeterde NOMAD-metingen van temperatuur, dichtheid en samenstelling.
Doelstelling 1: Onze temperatuurmetingen uit NOMAD-waarnemingen en onze stralingsoverdrachtsmodellering van de bovenste atmosfeer in het GCM verbeteren, waardoor een gezamenlijke analyse van model en gegevens mogelijk wordt om een beter beeld te krijgen van de thermische structuur van de bovenste atmosfeer en de koppeling daarvan met lagere niveaus.
Doelstelling 2: Verfijnen hoe het model stof en andere deeltjes behandelt en nieuwe gegevens en analysemethoden gebruiken om patronen te herkennen, zoals golven en ongebruikelijke temperatuurstructuren, die onthullen hoe verschillende atmosferische lagen op elkaar inwerken.
Doelstelling 3: Ons chemisch schema in het GCM voor de bovenste atmosfeer uitbreiden en GCM-output gebruiken in combinatie met NOMAD-waarnemingen van luchtgloed en spoorgassen om de samenstelling van en processen in de lagere atmosfeer te koppelen aan die in de bovenste atmosfeer.

Samen versterken deze doelstellingen onze modellerings-, retrieval- en analyse-hulpmiddelen, waardoor een vollediger begrip van de verbanden in de Marsatmosfeer mogelijk wordt.

Documentatie

• Fedra

CRISP
Cryosphere River Inputs: Seismic and geochemical Profiling

• Budget: 445.000 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2029
• Coördinator: Koen Van Noten (KSB)
• BELSPO programmabeheerder: Koen Lefever

Beschrijving

-

Documentatie

• Fedra

DeCoDE
Decolonizing Collection management and Digital Ecosystem: Towards OAIS-compliant digital preservation and decolonial heritage management at KBR

• Budget: 456.660 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Isabelle Gribomont (KBR)
• Nationale partner: Bérengère Piret (UCLouvain)
• BELSPO programmabeheerder: Bernard Delhausse

Beschrijving

-

Documentatie

• Fedra

DELFTPAINT
DELFTPAINT Craft vs Art. Dutch earthenware paintings from the 17th to the 19th century in the collections of the Royal Museums of Art and History

• Budget: 327.723 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2030
• Coördinator: Valérie Montens (KMKG)
• BELSPO programmabeheerder: Bernard Delhausse

Beschrijving

Context
De zgn. ‘Delftse’ faience plaques, die rond 1640 in de Verenigde Provinciën verschenen, vormen een originele productie op het snijvlak van kunst en ambacht. Zij werden in de 17de en 18de eeuw vervaardigd door faiencefabrieken, voornamelijk gevestigd in de regio Delft, en bestaan uit fijn aardewerk bedekt met een wit tinglazuur, naar het voorbeeld van uit Azië geïmporteerd porselein, en versierd in blauw camaïeu of in polychromie. In tegenstelling tot de beter bekende tegelpanelen worden deze plaques uit één stuk gevormd en opgevat als volwaardige schilderijen. Ze werden ingelijst en sierden interieurs zoals schilderijen op doek of op paneel. Hun ontwikkeling kadert binnen de Nederlandse Gouden Eeuw, gekenmerkt door de bloei van schilderkunst, tekenkunst en prentkunst, evenals door de invloed van handelscontacten met Azië via de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Hun iconografie is gevarieerd: landschappen, portretten, interieurscènes, religieuze voorstellingen en destijds zeer populaire Aziatische motieven. Ondanks hun artistieke en technische belang blijven deze objecten relatief weinig bestudeerd als een afzonderlijk corpus. De uitzonderlijke collectie Nederlandse faiences van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis (KMKG), grotendeels afkomstig uit de collectie van Albert Evenepoel (nagelaten in 1911), biedt een onschatbare bron voor de studie van deze “schilderijen op porselein”.

Doelstellingen
Vertrekkend van de collectie van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis beoogt het DELFTPAINT-project een wetenschappelijke studie van Nederlandse faienceplaques geproduceerd tussen 1640 en 1800, door deze te situeren binnen een breder netwerk van Europese museumcollecties. Het project wil daarmee een lacune in het onderzoek opvullen, aangezien deze plaques, ondanks hun belang voor de geschiedenis van de visuele cultuur en de decoratieve kunsten, onderbelicht zijn gebleven.
Het project is een partnerschap met Museum Prinsenhof Delft. Het richt zich op het begrijpen van de productietechnieken, materialen en productiecontexten, met aandacht voor het onderscheid tussen ateliers en individuele praktijken, en hanteert een diachrone en geografische benadering op het niveau van verschillende Nederlandse centra, met name Delft. Daarnaast voorziet het in de ontwikkeling van een typologie die materiaal, iconografie en functie integreert, en beoogt het, voor zover mogelijk, de identificatie van productiecentra, ateliers en betrokken ambachtslieden.
DELFTPAINT streeft er tevens naar deze plaques te plaatsen binnen een bredere artistieke en culturele context, door hun interacties met andere visuele vormen zoals schilderkunst, tekenkunst en prentkunst te onderzoeken, evenals hun rol binnen decoratieve praktijken en Europese uitwisselingen. Ten slotte onderzoekt het project de receptie en de markt van deze plaques op lange termijn – van hun productie tot hun huidige status als verzamelobject – en draagt het bij aan de nationale en internationale zichtbaarheid van dit nog weinig bestudeerde corpus.

Methodologie
Het DELFTPAINT-project beoogt een interdisciplinair onderzoek naar Nederlandse faience plaques, waarbij kunstgeschiedenis, techniekgeschiedenis, materiële analyses en cultuurgeschiedenis worden gecombineerd. De focus ligt op de objecten uit de collectie van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, die in verband worden gebracht met stukken uit andere Europese collecties, teneinde ze opnieuw te contextualiseren binnen een breder netwerk van productie, circulatie en gebruik.
Het project voorziet in een morfometrische en technische beschrijving van de plaques, een evaluatie van hun conserveringstoestand, microscopische observatie van vervaardigingssporen en decoraties, en de verwerving van hoge-resolutiebeelden en 3D-modellen om de vervaardiging te documenteren. De karakterisering van keramisch materiaal, pasta’s, glazuren en pigmenten zal worden uitgevoerd via niet-invasieve methoden (μXRF, LA-ICP-MS, Raman-spectrometrie, isotopenanalyse), teneinde recepten, materialen en hun chronologische en geografische variaties te identificeren.
Daarnaast beoogt het project schriftelijke en visuele bronnen te bestuderen om ateliers, ambachtslieden, verspreiding, markt en receptie van de platen te identificeren en hun relaties met andere kunstvormen te analyseren. Alle technische en historische gegevens zullen worden gestructureerd in een genormaliseerde databank, die comparatieve en kwantitatieve analyses mogelijk maakt. Deze methodologie zal toelaten een rigoureuze typologie van de plaques op te stellen, productieclusters te identificeren en deze objecten te situeren binnen de bredere materiële en visuele cultuur van Europa in de 17de en 18de eeuw.

Impact en verspreiding
De transdisciplinaire benadering van het DELFTPAINT-project beoogt nieuwe kennis te genereren over de faience plaques in de collectie van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis en deze te herpositioneren binnen de productie in de Nederlanden in de 17de en 18de eeuw. Het project zal gegevens opleveren over vervaardigings- en decoratietechnieken, materialen, ateliers en ambachtslieden, evenals over gebruik, verspreiding en receptie van de plaques tot op heden. Materiële en stilistische analyses zullen het mogelijk maken een typologie op te stellen, productieclusters te identificeren en passende conserveringsstrategieën te definiëren.
De verspreiding van de resultaten richt zich tot onderzoekers en professionals via een studiedag en wetenschappelijke publicaties, tot studenten en opkomende kunstenaars via pedagogische en praktische samenwerkingen, en tot het brede publiek via een tentoonstelling, bijhorende catalogus en online ontsluiting van de collectie. Deze initiatieven zullen de zichtbaarheid, het begrip, de erfgoedwaarde en wetenschappelijke impact van de collectie op nationaal en internationaal niveau versterken.

Documentatie

• Fedra

FADAmol
Het koppelen van taxonomische en moleculaire databanken: een pilootstudie van de Freshwater Animal Diversity Assessment (FADA) voor de Catalogue of Life (CoL)

• Budget: 359.996 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2030
• Coördinator: Isabelle Schön (KBIN)
• BELSPO programmabeheerder: Corinne Lejour

Beschrijving

Zoetwaterecosystemen herbergen een uitzonderlijke biodiversiteit, maar behoren tot de meest bedreigde ecosystemen op aarde. Ondanks hun belang blijft zoetwaterbiodiversiteit ondervertegenwoordigd in onderzoek en natuurbehoud, onder meer door gefragmenteerde taxonomische informatie. Betrouwbare taxonomische referenties zijn daarom essentieel voor biodiversiteitsdatabanken en monitoringsprogramma’s.
De Freshwater Animal Diversity Assessment (FADA) is een wereldwijde online databank die taxonomische informatie over zoetwaterdieren samenbrengt. Momenteel bevat zij meer dan 125.000 formeel beschreven soorten. Sinds 2023 wordt de databank binnen het infraFADA-project verder ontwikkeld om te dienen als taxonomische ruggengraat voor internationale infrastructuren zoals GBIF en de Catalogue of Life.
FADAmol zal deze onderzoeksinfrastructuur verder uitbreiden door parasitaire zoetwaterdiersoorten te integreren, parasieten te koppelen aan hun gastheersoorten en moleculaire gegevens op te nemen. Daartoe zullen DNA-sequentiegegevens uit genetische databanken zoals GenBank en BOLD worden gelinkt aan soortnamen en aan cryptische soorten.
Door de kwaliteit en toegankelijkheid van gegevens over zoetwaterbiodiversiteit op verschillende niveaus te verbeteren, zal FADAmol bijdragen aan biodiversiteitsmonitoring, ecologisch onderzoek en natuurbehoudsbeleid. Het project levert ook een belangrijke bijdrage aan internationale biodiversiteitsinitiatieven en ondersteunt de One Health-benadering door de kennis over parasietendiversiteit en gastheer-parasiet-interacties te vergroten. De integratie van DNA-sequentiegegevens in FADAmol legt bovendien een basis voor toekomstige ontwikkelingen in biodiversiteitsonderzoek, zoals eDNA en moleculaire taxonomie.

Documentatie

• Fedra

FashionNil
Late Antique and Early Islamic Textiles in the Royal Museums of Art and History

• Budget: 325.150 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2030
• Coördinator: Julie Marchand (KMKG)
• BELSPO programmabeheerder: Bernard Delhausse

Beschrijving

De collecties van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel omvatten meer dan 600 textielstukken uit Egypte, daterend van de late oudheid tot de vroege islamitische periode. Het merendeel van deze stukken werd tot het begin van de 20ste eeuw via antiquairs verworven, toen grote hoeveelheden materiaal in Egypte werden opgegraven en vervolgens naar Europa en andere regio’s werden overgebracht. Dit corpus werd gedeeltelijk gepubliceerd door Isabella Errera in haar baanbrekende catalogus uit 1916, Collections d’anciennes étoffes égyptiennes, maar vereist nog steeds een hernieuwde, grondige en geactualiseerde studie.
Sinds de jaren 1980 is kunsthistorisch onderzoek naar specifieke objecten verricht, in combinatie met technische analyses. Meer recent zijn geselecteerde stukken ook onderworpen aan radiokoolstofdatering en kleuranalyses, vaak in het kader van restauratiecampagnes of multidisciplinaire onderzoeksprojecten. Tot op heden is ongeveer 80% van de collectie onderzocht aan de hand van technische analyses. Deze gegevens — grotendeels ongepubliceerd — vragen echter nog om een algemene herbeoordeling en een synthetische studie van technieken en modetrends. Dit vormt de voornaamste doelstelling van het FashionNil-project, dat zich richt op kleding en interieurtextiel uit het Egypte van de late oudheid en de vroege islamitische periode. Er zal een catalogue raisonné worden gepubliceerd, samen met een volledige actualisering van de publieke databank van het museum.
In de tweede fase beoogt FashionNil een nieuwe inrichting van de Egyptische zalen te ontwikkelen, inclusief een vernieuwde presentatie. De objecten — zowel kledingstukken als interieurtextiel — zullen worden gerecontextualiseerd binnen hun oorspronkelijke context, namelijk de Egyptische huiselijke omgeving van de late oudheid en de vroege islam, en gepresenteerd naast kleine gebruiksvoorwerpen (servies, accessoires, enz.). In dit opzicht sluit het project aan bij de lopende herinrichting van de zalen gewijd aan de Late Egyptische periode. FashionNil wil zowel veranderingen als continuïteiten in de samenleving en het dagelijks leven belichten door textiele en niet-textiele collecties uit de afdelingen Egypte, Kunst van het Oosters christendom en Kunst van de islamitische wereld te presenteren in een reeks vitrines die de periode van de 4de tot de 10de eeuw bestrijken.

Documentatie

• Fedra

FLARE
Flanders in Regional Territories (12th - 18th C.)

• Budget: 479.550 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2029
• Coördinator: Joke Verfaillie (ARA)
• Nationale partner: Thijs Lambrecht (UGent)
• BELSPO programmabeheerder: Chloë Rogiers

Beschrijving

Wat Ancien Régime betreft, worden kasselrijarchieven voor de Vlaamse Rijksarchieven tot de laatste grote “archiefwerven” gerekend. Dit rurale bestuurlijke en gerechtelijke tussenniveau – terug actueel in het Vlaanderen van de 21ste eeuw! – creëerde vooral in de 16de-18de eeuw grote archiefmassa’s (3 km in totaal), waarvan slechts enkele goed zijn ontsloten in hun geheel (vb. Aalst, Dendermonde), of gedeeltelijk (vb. Waas).

De ene kasselrij was daarenboven de andere niet, zowel in samenstelling, organisatie als bevoegdheden. Aan een archiefgebruiker uitleggen wat een kasselrij precies deed, en of men voor een onderwerp bij de kasselrij dan wel in een ander bestuursniveau moet beginnen zoeken is allerminst eenvoudig, en vereist een antwoord met heel wat inhoudelijke, regionale en zelfs lokale nuances. Dat antwoord is er momenteel niet. Enerzijds omdat kasselrijarchieven – enkele uitgezonderd – op een weinig kwalitatieve manier zijn ontsloten, anderzijds omdat er quasi geen recent onderzoek voorhanden is.

FLARE wil daar een belangrijke aanzet toe te geven. Een wetenschappelijk projectmedewerker wordt binnen het Rijksarchief ingezet om een hedendaagse introductie tot alle kasselrijen en hun archieven samen te stellen. Geïnspireerd door de ICA ISDF-norm zal een eerste focus hierbij liggen op de fluctuerende, tevens onderling verschillende bevoegdheden, zodat archiefgebruikers voor inhoudelijke vragen per regio naar het juiste bestuursniveau / archiefbestand worden geleid. Een tweede focus, nl. een macro-inventarisatie van de belangrijkste kasselrijreeksen, sluit daarop aan en maakt de weg vrij voor een mogelijke toekomstige digitalisering van kernreeksen. Hij/zij onderzoekt tot slot ook financieringsmogelijkheden voor de verdere ontsluiting van kasselrijarchieven en stelt daartoe een strategisch plan op. Daarbij kunnen ervaringen worden uitgewisseld met de promotor, die zich ertoe verbindt om de inventarisatie van kasselrij Oudburg aan te pakken.

Een postdoctoraal medewerker aan Universiteit Gent wordt ingezet om gedurende 1 jaar systematisch 12de-16de-eeuwse kasselrijreglementen, -wetgeving en -privileges te repertoriëren. Deze bronnen gaan de homologatie van de costuimen vooraf en komen uit een periode waarin de verschillende kasselrijfuncties ook nog niet tot uiting kwamen in de (latere) archiefmassa. De resulterende archiefgids zal m.a.w. één van de pijlers vormen waar de projectmedewerker van het Rijksarchief verder mee aan de slag gaat. Tegelijk past deze postdoc perfect binnen de huidige onderzoekslijnen van UGent, en opent deze samenwerking de deuren voor uitwisseling met een brede groep onderzoekers die werkt over middeleeuwse en vroegmoderne staatsvorming op verschillende bestuursniveaus.

Tot slot voorzien de projectpartners interactie met een divers doelpubliek via een combinatie van workshops, nieuwsberichten, een kleine in-house expo en een eindconferentie.

Documentatie

• Fedra

ForeBAt
Flanders in Regional Territories (12th - 18th C.)

• Budget: 574.296 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Bert Van Schaeybroeck (KMI)
• BELSPO programmabeheerder: Emma Moerman

Beschrijving

Context
Klimaatverandering verhoogt de frequentie en intensiteit van extreme weersomstandigheden zoals hittegolven en hevige regenval, met steeds grotere gevolgen voor de samenleving, infrastructuur en ecosystemen. Als gevolg hiervan vragen burgers, beleidsmakers en de media zich steeds vaker af of specifieke extreme gebeurtenissen verband houden met klimaatverandering. Hoewel weerdiensten routinematig voorspellingen en waarschuwingen geven voor extreme weersomstandigheden, wordt het verband tussen individuele gebeurtenissen en klimaatverandering nog steeds zelden op een operationele manier gecommuniceerd.
De afgelopen jaren heeft het wetenschappelijke vakgebied van Extreme Event Attribution zich snel ontwikkeld om deze vraag te beantwoorden. Bestaande benaderingen beoordelen ofwel hoe klimaatverandering de waarschijnlijkheid van bepaalde types gebeurtenissen beïnvloedt, ofwel onderzoeken hoe een specifieke gebeurtenis al dan niet zou intenser wordt onder klimaatverandering. Deze laatste benadering, die een “verhaallijn” schetst, vertaalt klimaatrisico's naar concrete en herkenbare verhalen. Er blijven echter belangrijke wetenschappelijke vragen bestaan over de robuustheid, onzekerheid en interpretatie van deze benaderingen. ForeBAt zal helpen de wetenschappelijke basis te leggen die nodig is om het deze technieken toe te passen met het oog op het operationele gebruik binnen de meteorologische diensten van het KMI.

Doelstellingen
ForeBAt heeft als doel het wetenschappelijk begrip en het operationeel gebruik van op voorspellingen gebaseerde toeschrijving van extreme weersomstandigheden te verbeteren. Het project heeft drie doelstellingen. Ten eerste zal het project een database opbouwen van belangrijke recente extreme weersomstandigheden in Europa door observaties, klimaatsimulaties, klimaatmodellen van lage orde en scenario-experimenten te combineren. Ten tweede zal het project de grootschalige atmosferische omstandigheden onderzoeken die extreme weersomstandigheden beïnvloeden. Tenslotte zal ForeBAt verschillende attributiemethoden vergelijken en hun consistentie en onzekerheden inschatten in relatie tot de grootschalige circulatiepatronen. Het project zal onderzoeken onder welke omstandigheden de “verhaallijn” methode betrouwbare en wetenschappelijk onderbouwde informatie oplevert en hoe deze een aanvulling vormt op meer traditionele statistische benaderingen.

Methodologie
Het project combineert synoptische meteorologie, weer- en klimaatmodellering en statistische analyse. Het onderzoek zal gebruikmaken van zowel gevestigde attributie methoden als nieuwere conditionele benaderingen die rekening houden met specifieke circulatiepatronen. Deze methoden zullen uitgebreid worden getest met behulp van klimaatmodellen en modellen van lage orde die veel mogelijke situaties kunnen simuleren. Dit zal het mogelijk maken om beter te begrijpen waarom verschillende methoden soms tot verschillende conclusies kunnen leiden.

Impact en resultaatverspreiding
ForeBAt zal bijdragen aan een beter begrip van hoe klimaatverandering extreme weersomstandigheden beïnvloedt en hoe deze informatie op een verantwoorde manier aan de samenleving kan worden gecommuniceerd. De wetenschappelijke inzichten zullen op lange termijn de communicatie over klimaatrisico's voor beleidsmakers, journalisten en het grote publiek verbeteren door de impact van klimaatverandering tastbaarder en begrijpelijker te maken, met aandacht voor wetenschappelijke onzekerheden. ForeBAt streeft er ook naar een bijdrage te leveren aan lopende internationale initiatieven op het gebied van attributie van extreme weersomstandigheden en klimaatdiensten. Het project zal praktische richtlijnen opleveren voor de toekomstige operationele implementatie van event attributie binnen het KMI.

Documentatie

• Fedra

Gaia-BRASS
The Gaia Data Revolution and the Belgian Repository of Stellar Spectra

• Budget: 358.554 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2029
• Coördinator: Axel Lobel (KSB)
• BELSPO programmabeheerder: Koen Lefever

Beschrijving

Gaia-BRASS: het volledige potentieel van Gaia’s spectra ontsluiten voor afstandsbepalingen en astrofysica
Het Gaia-BRASS-project pakt een belangrijke beperking aan in haar vierde datavrijgave (DR4). De Radial Velocity Spectrometer (RVS) calibratiesoftware levert onbetrouwbare radiale snelheidsmetingen op voor koele, veranderlijke sterren van het M-type, met name de Mira’s en andere langperiodieke variabelen, omdat hun spectra vooral bepaald worden door brede fase-afhankelijke moleculaire banden (zoals van TiO en VO) die met de huidige theoretische spectrale sjablonen niet nauwkeurig kunnen worden nagebootst. Als gevolg hiervan vertonen vele voor DR4 berekende RV-krommen grote onnatuurlijke verschuivingen en valse structuren, waardoor ze ontoereikend zijn voor precisie-astrofysica, met name in de sterk door stof verduisterde gebieden in de richting van het galactische centrum waar de Mira's het helderst zijn in infraroodlicht en cruciale afstandsindicatoren vormen.
Om dit te verhelpen zal Gaia-BRASS een nieuwe robuuste pijplijn voor nauwkeurige radiale snelheidsmetingen ontwikkelen en implementeren welke verschillende belangrijke innovaties combineert; verfijnde synthetische spectra door verbeterde lijsten van moleculaire lijnen, naast atmosfeermodellen die gekalibreerd worden op basis van hoogwaardige Gaia-waarnemingen, en een zorgvuldig samengestelde bibliotheek van empirische sjabloonspectra afkomstig van waarnemingen van M-sterren om hun fase-afhankelijke veranderingen vast te leggen. Toegepast op ca. 300.000 M-type sterren in DR4 zullen deze nieuwe methoden de eerste grootschalige homogene catalogus van gevalideerde RV-krommen opleveren met een precisie van beter dan 1 km/s, waardoor echte pulsaties betrouwbaar kunnen worden onderscheiden van de variabiliteit van een dubbelster.
Deze verbeterde RV-metingen zullen de basis vormen voor het opstellen van aanzienlijk nauwkeurigere periode-lichtkracht relaties voor Mira’s, waarbij de pulsatieperioden uit radiale snelheden gecombineerd worden met Gaia-fotometrie en afstanden gecorrigeerd voor extinctie, om daarmee veel kleinere onzekerheden te berekenen in de richting van het binnenste van onze Melkweg. Deze verfijnde kalibraties zullen niet alleen de studies van de galactische structuur verbeteren, maar ook nauwkeurigere afstandsschattingen opleveren voor nabije sterrenstelsels, waardoor het bereik van de klassieke standaardkaarsen wordt uitgebreid voorbij het domein van de Cepheïden, en bekende beperkingen op de Hubble-constante verder worden aangescherpt, wat direct steun biedt aan kosmologische missies zoals NASA/ESA/CSA-JWST.
Belangrijk is dat alle projectresultaten, inclusief gevalideerde epoch-spectra, RV-tijdreeksen, kwaliteitsindicatoren en de volledige dataverwerkingspijplijnsoftware, openbaar toegankelijk worden gemaakt via Gaia-BRASS, een open interactieve databank gehost aan de Koninklijke Sterrenwacht van België. Dit platform breidt de succesvolle BRASS-infrastructuur uit met geavanceerde hulpmiddelen voor online spectraalanalyse, fase-opgeloste weergave en aanpasbare gegevensdownloads. Het project zal ook een postdoctorale onderzoeker opleiden in geavanceerde spectroscopische analyse en wetenschappelijke data-infrastructuur, wat de expertise voor toekomstige grootschalige onderzoeksprojecten versterkt. Daarnaast zullen de verfijnde RV-methoden, de empirische en synthetische sjabloonbibliotheken, en de gevalideerde golflengtegebieden die voor Gaia-BRASS zijn ontwikkeld rechtstreeks geïntegreerd worden in de lopende DR5-pijplijn-upgrades van het Gaia-DPAC-CU6, zodat lessen geleerd uit de beperkingen van DR4 worden omgezet in robuuste, door de wetenschappelijke gemeenschap gedragen verbeteringen voor Gaia’s definitieve en meest volledige datavrijgave in 2030.

Documentatie

• Fedra

HARMONIE
Harmignies Research on Early Medieval Origins of Networks, Interaction and Economy

• Budget: 330.000 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2029
• Coördinator: Britt Claes (KMKG)
• BELSPO programmabeheerder: Bernard Delhausse

Beschrijving

-

Documentatie

• Fedra

ISOCOM
ISOtopes on a COMet

• Budget: 387.518 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2029
• Coördinator: Frederik Dhooghe (BIRA)
• BELSPO programmabeheerder: Koen Lefever

Beschrijving

Kometen zijn kleine hemellichamen die bestaan uit ijs en stof. Ze zijn ongeveer 4,6 miljard jaar geleden gevormd in de buitenste regionen van het zonnestelsel en bevinden zich vandaag in verre reservoirs zoals de Kuipergordel en de Oortwolk. Af en toe brengen zwaartekrachtsverstoringen sommige van deze objecten naar het binnenste zonnestelsel. Daar geven ze gas en stof vrij, waardoor een coma en de karakteristieke staarten ontstaan die vanaf de aarde zichtbaar zijn. Omdat kometen nauwelijks zijn veranderd, bewaren ze informatie over de omstandigheden waarin het zonnestelsel is ontstaan.
De samenstelling van kometen toont welke moleculen aanwezig waren en in welke hoeveelheden. Isotopenverhoudingen, zoals D/H of ¹⁸O/¹⁶O, geven bijkomende informatie over de omstandigheden waarin dit materiaal werd gevormd.
Kometen kunnen vanaf de aarde worden waargenomen, maar afstandswaarnemingen meten de coma langs de zichtlijn en leveren een geïntegreerd signaal dat niet rechtstreeks aan de kern kan worden gekoppeld. In-situ metingen, zoals die tijdens de Rosetta-missie naar komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko, bieden een directere link met het bronmateriaal.
De ROSINA Double Focusing Mass Spectrometer (DFMS)-dataset van deze missie omvat meer dan 1,5 miljoen in-situ massaspectra. Deze dataset heeft al verschillende belangrijke metingen van de samenstelling en isotopenverhoudingen van kometen mogelijk gemaakt.
Tot nu toe lag de focus vooral op spectra uit perioden met hoge komeetactiviteit. Dan is de signaal-ruisverhouding het hoogst en zijn de gegevens gemakkelijker te kalibreren en te interpreteren.
Het ISOCOM-project richt zich op signalen dicht bij de detectielimiet in de DFMS-dataset. Het gaat daarbij om signalen tijdens perioden van lagere komeetactiviteit, maar ook laag-abundante soorten en isotopen. In dit regime worden instrumentele en kalibratie-effecten, die bij sterke signalen verwaarloosbaar zijn, steeds belangrijker.
Om deze signalen te kunnen analyseren, zorgt ISOCOM eerst voor een consistente en nauwkeurige kalibratie van de gegevens. Daarna worden somspectra opgebouwd, waardoor de signaal-ruisverhouding verbetert. Zwakke signalen kunnen daardoor robuuster worden geanalyseerd dan in individuele spectra en ook signalen die in afzonderlijke metingen niet of nauwelijks zichtbaar zijn, worden toegankelijk.
De resulterende spectra maken het mogelijk om interessante signalen te identificeren en te prioriteren. Bekende isotopensystemen, zoals zwavelhoudende soorten en de water D/H-verhouding, vormen daarbij een logisch vertrekpunt. Tegelijk kan dezelfde aanpak worden toegepast op andere signalen in de dataset, waaronder die van laag-abundante soorten en isotopen.
Op deze manier maakt ISOCOM een systematische verkenning van de volledige dataset mogelijk. Het project geeft toegang tot signalen die in individuele spectra niet zichtbaar zijn en laat toe om de samenstelling van komeet 67P vollediger en consistenter in kaart te brengen.

Documentatie

• Fedra

JAPORISK
Monitoring of Aedes japonicus in Belgium and assessment of its vector competence for West Nile, Usutu and Japanese encephalitis virus to evaluate the potential risk for human health

• Budget: 319.933 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2030
• Coördinator: Javiera Rebolledo Romero (Sciensano)
• BELSPO programmabeheerder: Chloë Rogiers

Beschrijving

-

Documentatie

• Fedra

KG4J
Knowledge Graphs for Justice

• Budget: 392.799 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2029
• Coördinator: Patrick Jeuniaux (NICC)
• BELSPO programmabeheerders: Aziz Naji & Emmanuèle Bourgeois

Beschrijving

Het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie (NICC) vervult een wetenschappelijke rol binnen het Belgische strafrechtssysteem. Enerzijds levert het forensische expertise (DNA, toxicologie, drugs). Anderzijds voert het criminologisch onderzoek uit, bijvoorbeeld naar recidive en criminele carrières. Daarbij wordt een grote hoeveelheid data verwerkt. Toch is veel van deze data gefragmenteerd of onderbenut. Waardevolle inzichten blijven verborgen.

Voorstel
Het project Knowledge Graphs for Justice (KG4J) wil dit aanpakken. Hoe? Door data-analysesystemen te bouwen en te gebruiken gebaseerd op grafentheorie, kennisgrafen en artificiële intelligentie (AI), zoals Large Language Models (LLM’s). En door een beleid rond data- en AI-governance te definiëren.

Wat is grafentheorie?
rafen zijn een natuurlijke manier om verbonden data voor te stellen.
Entiteiten worden knooppunten die verbonden zijn via relaties. Denk aan een metrokaart:
Elke halte is een knooppunt, elke lijn een relatie. Wat is het kortste traject tussen twee haltes?
Wat is de meest verbonden halte? Grafentheorie beantwoordt zulke vragen.

Wat is een kennisgraaf?
Door semantische informatie toe te voegen — betekenisdefinities — wordt een graaf een kennisgraaf. Deze is machineleesbaar, interpreteerbaar en bevraagbaar. Moderne AI-systemen kunnen ze gebruiken om vragen te beantwoorden.

Wat is een Large Language Model?
Een LLM is de motor achter moderne conversationele AI-agenten. Het is getraind om menselijke taal te voorspellen op basis van grote hoeveelheden tekst. Het kan met ons praten en taken uitvoeren, zoals programmeren.

Wat we met deze technologie zullen doen
Het KG4J-project zal grafentheorie, kennisgrafen en LLM’s toepassen op geselecteerde use-cases om bestaande data te ontsluiten en nieuwe mogelijkheden te creëren.

Criminologisch onderzoek
Het NICC gebruikte reeds een graaf om recidive en criminele carrières te analyseren uit losstaande databronnen. Het doel is nu nieuwe patronen ontdekken. En de graaf omvormen tot een AI-ondersteunde kennisgraaf. Dit maakt geavanceerde queries en eenvoudigere exploratie van criminele trajecten mogelijk.

Forensische expertise
Momenteel worden forensische gegevens tactisch verwerkt, zonder verdere analyse die verbanden legt. Bijvoorbeeld DNA-databanken koppelen profielen en stoppen daar. Door deze data in een graaf te plaatsen kan men medeplegerspatronen ontdekken. En criminele netwerken blootleggen. Het verbinden van bewijs ondersteunt zowel lopende onderzoeken als beleidsvorming.

Ongestructureerde data
Interviewtranscripten, expertnota’s, opnames: de hoeveelheid ongestructureerde data is enorm. Met AI — vooral LLM’s — kan dit omgezet worden in een kennisgraaf. Deze kan vervolgens vragen beantwoorden over de inhoud.

Doelstellingen

1. Een Knowledge Graph Infrastructure (KGI) bouwen met criminologische en forensische data, bevraagbaar via een intuïtieve interface.
2. Use-cases aantonen: statistieken over recidive, nieuwe patronen en forensische toepassingen.
3. Methoden ontwikkelen voor ongestructureerde data: grafextractie uit tekst, discoursanalyse en reconstructie van criminele trajecten, met conversatiemogelijkheden via LLM’s.
4. Een model voor data- en AI-governance definiëren in overeenstemming met wetgeving en institutionele waarden.

Conclusie
Het KG4J-project stelt het NICC in staat sterkere forensische en criminologische intelligentie te leveren. Het verbindt gefragmenteerde data, valoriseert bestaande gegevens, ontwikkelt nieuwe capaciteiten via grafen en AI en creëert betrouwbare data- en AI-praktijken in dienst van justitie.

Documentatie

• Fedra

MACH-PP
Machine learning ontwikkeling van statistische postprocessing methodes voor KMI voorspellingen

• Budget: 623.990 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Jonathan Demaeyer (KMI)
• BELSPO programmabeheerder: Emma Moerman

Beschrijving

Wat is postprocessing?
Postprocessing speelt een belangrijke rol in de meteorologie door de nauwkeurigheid, betrouwbaarheid en bruikbaarheid van weersvoorspellingen aanzienlijk te verbeteren. Deze technieken zijn essentieel om systematische biases en fouten die inherent zijn aan numerieke weersvoorspellingsmodellen (NWP-modellen) te corrigeren. Ze zetten ruwe model output om in meer nauwkeurige en beter bruikbare weersinformatie door meerdere databronnen te combineren en zo de beperkingen van de modellen te compenseren.
Door de onzekerheid van voorspellingen te kwantificeren en voorspellingen verder te verfijnen, stelt postprocessing meteorologen in staat om meer betrouwbare en lokaal relevante voorspellingen aan te leveren die beter overeenkomen met waargenomen weerpatronen. Deze methoden zijn waardevol voor extreme weersomstandigheden en voor toepassingen zoals hernieuwbare energie, luchtvaart en landbouw.
Naarmate weersvoorspellingstechnologieën verder evolueren, blijft postprocessing een cruciaal instrument om de kloof te overbruggen tussen complexe computationele modellen en de praktische nood aan nauwkeurige, gelokaliseerde en bruikbare weersvoorspellingen.

Het project
Al meer dan 20 jaar behoort het Koninklijk Meteorologisch Instituut van België (KMI) tot de voortrekkers in onderzoek naar efficiënte postprocessing van weersvoorspellingen met behulp van statistische methoden. Pas recent werd deze technieken echter geïntegreerd in het operationele systeem, met de postprocessing van de voorspellingen van het European Centre for Medium-Range Weather Forecasts (ECMWF) op middellange termijn. De uitdagingen voor het KMI binnen dit domein zijn talrijk en is nog veel ruimte voor verbetering. Het MACHPP-project wil deze inspanningen naar een hoger niveau tillen door machine learning (ML) methoden te integreren in dit proces.
Het project zal in eerste instantie de ontwikkeling van statistische postprocessing tools voor operationele implementatie binnen het KMI verder zetten, in het bijzonder voor alle metorologische variabelen aan de oppervlakte die door de weerdienst worden gebruikt, met als doel om zowel grid- als station-gebaseerde correcties te bekomen. De tools zullen variëren van klassieke technieken tot methoden gebaseerd op Machine Learning, en zullen toegepast worden op de voorspellingen van het ECMWF.
Daarnaast zal het project ook de postprocessing onderzoeken van het KMI voorspellingsmodel Alaro, waarbij gebruik wordt gemaakt van alle beschikbare databronnen en nieuwe ML technieken. Dit zou leiden naar verbeterde lokale weersvoorspellingen, wat vooral waardevol is bij extreme neerslaggebeurtenissen.
Verder zal de correctie van specifieke meteorologische variabelen, zoals zonnestraling en windsnelheid op windturbinehoogte, onderzocht worden, om zo downstream toepassingen binnen de hernieuwbare energie sector te optimaliseren. Dit omvat zowel de verbetering van operationele diensten zoals de Storm Forecast Tool voor de Belgische offshore zone, ontwikkeld door het KMI voor Elia, als nieuwe toepassingen zoals voorspellingen van “wind power ramps” (plotse sterke fluctuaties in opgewekt windvermogen) en Dunkelflautes (langdurige periodes met weinig of geen wind en zonnestraling).

Documentatie

• Fedra

MAESTRO
Mass-distribution Assessment from Exploitation of Small-bodies’ Tides, Rotation and KSBits

• Budget: 219.031 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Sebastien Le Maistre (KSB)
• BELSPO programmabeheerder: Koen Lefever

Beschrijving

-

Documentatie

• Fedra

MOSAIC
Material Outcomes of Sorption Analysis in Interdisciplinary Conservation

• Budget: 147.805 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2030
• Coördinator: Sebastiaan Godts (KIK)
• BELSPO programmabeheerder: Helena Calvo del Castillo

Beschrijving

-

Documentatie

• Fedra

OZOMATIC
OZone Observations and Model Assessments focusing on Trends and Influential Constituents

• Budget: 525.090 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2030
• Coördinator: Corinne Vigouroux (BIRA)
• BELSPO programmabeheerder: David Cox

Beschrijving

-

Documentatie

• Fedra

PASTFORWARD.AI
Moving forward while keeping the past alive using AI

• Budget: 162.941 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2030
• Coördinator: Edwin De Roock (KIK)
• BELSPO programmabeheerder: Emma Moerman

Beschrijving

PASTFORWARD.AI is een onderzoeksinitiatief van KIK-IRPA dat open-source artificiële intelligentie strategisch integreert in de cultureel-erfgoedsector. In plaats van nieuwe AI-systemen van nul op te bouwen of te steunen op grote commerciële platformen, die beide gepaard gaan met hoge kosten, aanzienlijke vereisten op het vlak van expertise en zorgen rond gegevensprivacy, richt het project zich op het identificeren, evalueren en toepassen van beschikbare en aanpasbare open-source modellen om de mogelijkheden en diensten van KIK-IRPA te versterken.

Het initiatief richt zich op vijf concrete toepassingsgebieden binnen de drie kerndepartementen van de instelling: geavanceerd omgekeerd zoeken op afbeeldingen voor visuele gelijkenis, Retrieval Augmented Generation (RAG) voor intuïtieve documentbevraging, metadataverrijking via beeldherkenning, automatische vertaling voor meertalige toegang, en geavanceerde optische tekenherkenning voor gedigitaliseerde teksten. Samen streven deze tools ernaar de vindbaarheid, toegankelijkheid, interoperabiliteit en herbruikbaarheid van de collecties van KIK-IRPA aanzienlijk te verbeteren, in het bijzonder via het BALaT-platform, en tegelijk routinetaken te automatiseren en het beheer van onderzoeksgegevens te versterken.

Het project verloopt in drie fasen. Het begint met het opzetten van governance-structuren, ethische en datakaders, en een wereldwijde inventaris van relevante open-source AI-modellen. Dit fundament leidt naar een experimenteerfase, waarin geschikte modellen worden geselecteerd via departementaal overleg en getest worden aan de hand van iteratieve proofs-of-concept op basis van KIK-IRPA's eigen gegevens. Het project wordt afgesloten met de evaluatie van deze pilots, het consolideren van de geleerde lessen en de vertaling ervan naar een strategische routekaart voor AI-integratie binnen de instelling.

Verantwoorde inzet staat centraal in de identiteit van het project. Een intern ethisch beoordelingskader voor AI en duidelijke gebruiksrichtlijnen worden ontwikkeld als kerndocumenten, en niet als bijkomstigheid, zodat elke toepassing van AI transparant is en instellingsbreed gedragen wordt. Workshops voor medewerkers rond AI-geletterdheid en veranderingsbereidheid ondersteunen dit engagement van binnenuit.

Extern engageert PASTFORWARD.AI zich actief bij gemeenschappen zoals AI4LAM, door vooruitgang te delen, feedback te verzamelen en af te stemmen op opkomende beste praktijken. Alle code en bevindingen worden openbaar gepubliceerd via een projectwebsite en publieke repositories. De verwachte resultaten, waaronder een langetermijn AI-routekaart, versterkte institutionele kennis en een reeks geteste en schaalbare proofs-of-concept, zijn bedoeld om aan te tonen hoe verantwoord toegepaste open-source AI cultureel erfgoed kan bewaren, analyseren, verrijken en ontsluiten, als directe ondersteuning van KIK-IRPA's ambitie als digitale hub.

Documentatie

• Fedra

PenAnt
PenAnt: Penitentiaire antropologie in België tijdens het interbellum

• Budget: 362.825 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2029
• Coördinator: Paul Drossens (ARA)
• BELSPO programmabeheerder: Corinne Lejour

Beschrijving

Penitentiaire antropologie werd kort na de Eerste Wereldoorlog geïntroduceerd in de Belgische gevangenissen. Het verschoof de nadruk van het bestaande systeem van de ‘morele boekhouding’ en de bijbehorende moraliserende aanpak naar wetenschappelijke observaties, medische diagnoses en classificatie van veroordeelde gedetineerden en dit met het oog op hun individuele behandeling en hun re-integratie in de samenleving. Nieuwe types professionele actoren, zoals medische antropologen en maatschappelijk werkers, voerden onderzoek uit naar gedetineerden en hun omgeving. Hun bevindingen werden vastgelegd in morele en antropologische dossiers.
Het project beoogt de ontsluiting, valorisatie en wetenschappelijke exploitatie van de morele en antropologische dossiers van het Belgische gevangeniswezen tijdens het interbellum. Deze inhoudelijk rijke en vanuit internationaal oogpunt unieke archiefcollectie bevat zowel voor onderzoekers als gewone burgers een goudmijn aan informatie, maar is tot op heden nauwelijks gekend en onderzocht.
Het betreft enerzijds de 123.000 morele dossiers van alle mannen en vrouwen die in België in de periode 1924-1952 zijn veroordeeld tot een gevangenisstraf van minimum drie maanden. Bij het verstrijken van de straftijd werden de morele dossiers gecentraliseerd in het Centraal Antropologisch Laboratorium, dat tot 1952 in de gevangenis van Vorst was gevestigd. De 36.000 antropologische dossiers die vanaf 1920 in de antropologische laboratoria werden aangelegd, kwamen na de invrijheidstelling van de gedetineerde eveneens in het Centraal Antropologisch Laboratorium terecht. Hier werden de dossiers alfabetisch op naam ontsloten door een steekkaartsysteem.
Het project beoogt in eerste instantie de digitale ontsluiting van de morele en antropologische dossiers via een databank. Hiervoor zullen alle fiches worden gedigitaliseerd. Via crowd-sourcing wordt op basis van de gescande fiches de relevante data ingevoerd in de databank, die uiteindelijk zal worden geïntegreerd in Agatha, de zoekrobot van het Rijksarchief.
Naast de digitale ontsluiting staan de valorisatie en de wetenschappelijke exploitatie van de dossiers uit het interbellum centraal. Er zal een online gids worden opgesteld met bronnenoverzichten, zoekwijzers en onderzoeksstrategieën die de morele en antropologische dossiers onder de aandacht brengen van zowel onderzoekers als het brede publiek en het gebruik ervan promoten en faciliteren.
Met de projectpartners Kaat Wils (KU Leuven) en An-Sofie Vanhouche (VUB) zal uitgebreid interdisciplinair (historisch en criminologisch) onderzoek worden verricht op de dossiers. Dit zal voornamelijk gericht zijn op de rol van de (vrouwelijke) maatschappelijk werkers die vanaf 1930 hun intrede deden in het Belgische gevangeniswezen en hun omgang met minderheidsgroepen. Anderzijds zal een onderzoek worden gestart naar de antropologische dossiers, die internationaal te boek stonden als hét toonbeeld van een concrete toepassing van de positivistische criminologie. Meer specifiek zal de evoluerende relatie tussen biomedisch en psychologisch onderzoek van de gedetineerden worden onderzocht.

Documentatie

• Fedra

POLARIS
Polar Linked Analytical Research and Information System

• Budget: 585.005 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2030
• Coördinator: Anton Van De Putte (KBIN)
• Nationale partner: Jan Aerts (KU Leuven)
• BELSPO programmabeheerder: David Cox

Beschrijving

-

Documentatie

• Fedra

PRALINE
PolaR imaging of the Sun At high Latitude IN Euv

• Budget: 519.915 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2030
• Coördinator: David Berghmans (KSB)
• BELSPO programmabeheerder: Koen Lefever

Beschrijving

De Solar Orbiter-missie van ESA markeert een historische sprong in de heliofysica door de eerste beelden van de zonnepolen te bieden vanaf een perspectief buiten het eclipticavlak.
Eén van de belangrijkste instrumenten op Solar Orbiter is de Extreme Ultraviolet Imager (EUI), die de High Resolution Imager in het EUV (HRI_EUV) en de Full Sun Imager (FSI) omvat. Samen leveren deze telescopen de meest gedetailleerde reeksen van de zonnecorona die ooit zijn vastgelegd: HRI_EUV biedt de hoogste spatiële resolutie tot nu toe, terwijl FSI het breedste gezichtsveld biedt dat ooit in deze golflengtes is bereikt. PRALINE zal deze ongekende dataset van buiten de ecliptica benutten om de fysica van de poolgebieden van de zon te onderzoeken en hun verband met grootschalige structuren in de heliosfeer te begrijpen.

Wetenschappelijke doelstellingen

• Overbrugging van de Ulysses-erfenis: Hoewel de Ulysses-missie onverwachte magnetische veldconfiguraties op hoge breedtegraden identificeerde, ontbrak het aan beeldvorming. PRALINE gebruikt de visuele gegevens van EUI samen met in-situ metingen om de polaire brongebieden te koppelen aan de dynamiek van de zonnewind.
• Kleinschalige dynamiek: Recente EUI-gegevens uit het eclipticavlak hebben ongekende verschijnselen aan het licht gebracht, waaronder de kleinste EUV-opflakkeringen ooit gezien en hoogfrequente transversale golven. Door vanaf hoge breedtegraden te observeren, elimineren we de sterke perspectivische verkorting (foreshortening) die polaire gegevens gewoonlijk vervormt.
• Polaire structuur en evolutie: We zullen de grenzen van coronale gaten, pluimen en heldere punten vanaf hoge breedtegraden volgen om zonnedynamomodellen te verfijnen en polaire differentiële rotatie te begrijpen.

Hoewel de focus van dit project ligt op EUI-gegevens van buiten de ecliptica, zal het worden ondersteund door andere instrumenten. Voor het eerst maakt een gecoördineerde constellatie van observatoria een uitgebreide studie vanuit meerdere perspectieven mogelijk van de zonnepolen en hun heliosferische verbindingen.
Dit project brengt een team van experts samen die uniek gepositioneerd zijn om bestaande methoden toe te passen op deze nieuwe klasse gegevens zodra deze de komende jaren beschikbaar komen. Het PRALINE-project is opgevat als een wegbereider (pathfinder) en "proof-of-concept" voor de wetenschappelijke waarde van EUV-beeldvorming buiten de ecliptica, en zal actieve betrokkenheid van de bredere gemeenschap bevorderen. Een sterke toewijding aan open-access principes voor alle dataproducten, methodologieën en resultaten zal zorgen voor maximale impact, reproduceerbaarheid en hergebruik door de bredere heliofysische gemeenschap.

Documentatie

• Fedra

PRISM
Preservation & Research through Innovative Sample Management

• Budget: 416.191 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2030
• Coördinator: Wim Fremout (KIK)
• BELSPO programmabeheerder: Bernard Delhausse

Beschrijving

Het PRISM-project richt zich op de systematische inventarisatie, documentatie en digitale valorisatie van onvervangbare erfgoedcollecties. Deze materialen zijn van cruciaal belang voor onderzoek en conservatie, omdat ze fysiek bewijs leveren van objecten die anders verloren zouden gaan of gewijzigd zouden worden. Door ethisch onderzoek te bevorderen en de noodzaak voor destructieve bemonstering te minimaliseren, vormen deze collecties een hoeksteen voor zowel wetenschappelijk onderzoek als de dagelijkse praktijk. Om versnipperde documentatie en beperkte toegankelijkheid aan te pakken, implementeert het project een strategie om deze activa te beheren en te digitaliseren volgens internationale FAIR-principes, zodat ze vindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaar zijn. Dit omvat een gedetailleerd kader toegepast op belangrijke pilootcollecties van verf en steenachtige materialen, inclusief verbeterde fysieke archivering en een nieuwe online zoektool met geavanceerde zoek- en geolocatiefuncties. Een veelzijdig verspreidingsplan zorgt ervoor dat de projectresultaten de wetenschappelijke gemeenschap, erfgoedprofessionals en beleidsmakers bereiken via workshops en digitale bronnen. Door duurzame workflows vast te stellen en samenwerking te stimuleren, ondersteunt het project geavanceerd onderzoek en waarborgt het de levensvatbaarheid op lange termijn van deze unieke materialen voor toekomstige generaties praktijkbeoefenaars.

Documentatie

• Fedra

REDCAPOS
Belgian 'Red kapos': A Political History of 'Antifascism'

• Budget: 239.775 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Widukind De Ridder (ARA)
• BELSPO programmabeheerder: Corinne Lejour

Beschrijving

Belgische ‘rode kapo’s’: een politieke geschiedenis van het ‘antifascisme’
Het project onderzoekt de impact van politieke dynamieken in Duitse concentratiekampen en tijdens de Koude Oorlog in België. Het project sluit aan bij de hernieuwde belangstelling voor het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog in België. Onderzoek naar Belgische politieke gevangenen bestaat al enkele decennia. Vaak lag de focus op persoonlijke herinneringen, waardoor er weinig ruimte overbleef voor systematisch archiefonderzoek. Institutionele aspecten, zoals de erkenningsstatuten na de oorlog, werden wel breder bestudeerd, maar zonder systematisch gebruik te maken van individuele erkenningsdossiers.
Dit geldt in het bijzonder voor wat in de internationale literatuur wordt beschreven als de “rode kapo’s”, gevangenenfunctionarissen die sleutelposities in de concentratiekampen konden innemen. Deze functies plaatsten hen onvermijdelijk in een “grijze zone” tussen dader en slachtoffer. Binnen de hiërarchie van de kampen kwamen dergelijke posities geleidelijk in handen van politieke gevangenen. Zij konden deze posities gebruiken om informele vormen van onderlinge solidariteit en sabotage meer structureel te maken. In de context van de Koude Oorlog werden communistische “kapo’s” echter beschuldigd van partijpolitieke vooringenomenheid en groepsegoïsme. Intussen heeft historisch onderzoek in Frankrijk en Duitsland aangetoond dat communistische gevangenen inderdaad een welbepaalde politieke lijn doortrokken in de clandestiniteit en tijdens hun gevangenschap. Dit roept een reeks vragen op over de voorbereidingen die mogelijk in de kampen werden getroffen voor de periode na de oorlog. In heel Europa werd deelname van communisten aan de naoorlogse regeringen gelardeerd met verwijzingen naar het ‘antifascisme’ van vóór de oorlog (Front Populaire) en gedeelde ervaringen in de kampen. Er bestaat echter geen Belgisch onderzoek naar dit onderwerp. Toch maakten de Belgische communisten tussen 1944 en 1947 deel uit van de elkaar snel afwisselende naoorlogse regeringen. In 1947 tekende de communistische minister van Wederopbouw bovendien het erkenningsstatuut van “politieke gevangene” uit. Daarbij steunde hij onder meer op de Nationale Confederatie van Politieke Gevangenen, die op zijn initiatief was opgericht. Dit leidt ons naar een andere blinde vlek in de Belgische historiografie: de werking van de verschillende Belgische vriendenkringen van voormalige politieke gevangenen in de context van de Koude Oorlog. Veel van deze kringen werden opgericht en geleid door vooraanstaande communistische kaders. Geleidelijk kwamen zij zelfs aan het hoofd te staan van vergelijkbare internationale organisaties. Vanaf de jaren 1950 stelden deze organisaties hen in staat om actief de herinneringscultuur rond de Duitse kampen vorm te geven. Op hun initiatief werden bijvoorbeeld verschillende voormalige kampen omgevormd tot herdenkingsplaatsen (Gedenkstätten). Het onderzoeksproject bestaat uit twee delen. Het eerste deel omvat een systematische analyse van de erkenningsdossiers van “politieke gevangenen” die bewaard worden in de archieven van de Dienst Archief Oorlogsslachtoffers. De focus ligt op communistische militanten en kaders, van wie gegevens kunnen worden afgeleid uit de archieven van de zogenaamde “Politieke Controlecommissie” van de PCB, een intern orgaan van partijdiscipline dat vragen stelde aan teruggekeerde leden en kaders, waarin expliciet onder andere hun “houding in gevangenschap” werd bevraagd. Dit toont aan dat de partij, verwijzend naar haar ‘antifascistische’ erfenis, zorgvuldig haar reputatie als “partij van de gefusilleerden” bewaakte. Informatie uit beide archiefreeksen wordt gekruist met de recent geïnventariseerde collectie “Dagboeken en Manuscripten” van CEGESOMA en met bestaande interviews met voormalige politieke gevangenen. Het tweede deel van het onderzoek richt zich op de eerder genoemde concentratiekampcomités als internationale politieke actoren en ontmoetingsplaatsen tijdens de Koude Oorlog, die actief de herinneringscultuur vormgaven.

Documentatie

• Fedra

RESIST
Expansion and consolidation of a European resistance history network

• Budget: 160.188 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Nico Wouters (ARA)
• BELSPO programmabeheerder: Corinne Lejour

Beschrijving

Dit project voorziet in netwerkfinanciering ter ondersteuning van de verdere ontwikkeling van het Belgisch Netwerk voor Verzetsgeschiedenis, dat momenteel ca. 25 Belgische academici samenbrengt, waaronder wetenschappelijke medewerkers van het Rijksarchief en onderzoekers van verschillende Belgische universiteiten. Met gerichte netwerkfinanciering beogen wij:

1. Een internationaal netwerk voor verzetsgeschiedenis te versterken, met het potentieel om de basis te leggen voor een Europees projectconsortium;
2. (Ten minste) één jaarlijkse internationale wetenschappelijke netwerkconferentie te organiseren. Deze moet recent Belgisch onderzoek presenteren, belangrijke academische debatten belichten, internationale keynote sprekers uitnodigen en mogelijk een prijs toekennen voor de beste recente masterproef over verzet;
3. De databank ‘Resistance in Belgium’ te versterken door nieuwe gegevens te integreren, innovatieve onderzoeks- en onderwijstools (bv. interactieve kaarten) mogelijk te maken en te koppelen aan thematische inhoud op het platform www.belgiumwwii.be;
4. De publicatie van minstens twee peer-reviewed artikelen door netwerkleden in toonaangevende academische tijdschriften te ondersteunen, bij voorkeur gebaseerd op de Nationale Verzetsdatabank;
5. De bestaande of toekomstige publieksgerichte initiatieven van netwerkleden te coördineren en te communiceren.

Over een periode van twee jaar zal de deeltijdse (50%) medewerker het beheer van de netwerkactiviteiten ondersteunen, toezien op de uitvoering van activiteiten, datacontrole implementeren, bijdragen aan de ontwikkeling van interactieve databanktools en een onderzoeksmodel voor de Nationale Verzetsdatabank uitwerken, en publiekswerking faciliteren. De werkingsmiddelen zullen in de eerste plaats worden ingezet voor de organisatie van internationale conferenties, de ondersteuning van de nationale verzetsdatabank, publieksgerichte activiteiten en de eindredactie van Engelstalige publicaties door netwerkleden. Verwachte resultaten tegen het einde van de financieringsperiode zijn:

• Minstens twee wetenschappelijke publicaties ingediend voor peer review;
• (Ten minste) één internationale conferentie;
• Nieuwe data en een concept voor nieuwe publieksgerichte functionaliteiten op de databank ‘Resistance in Belgium’;
• Een concept voor een toekomstig Europees onderzoeksconsortium;
• Een uitgebreide ‘Resistance’-sectie op BelgiumWWII.be;
• Meerdere publieksgerichte initiatieven;
• Verhoogde zichtbaarheid en betrokkenheid op sociale media voor het netwerk.

Dit initiatief sluit nauw aan bij de missie van het Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij binnen het Rijksarchief in België. De internationalisering van het zal bijdragen aan de bredere internationale netwerkactiviteiten van OD4/CegeSoma en het Rijksarchief als geheel.

Documentatie

• Fedra

SAFE-CH
Strategic Emergency Storage for Cultural Heritage

• Budget: 380.000 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Laure Marique (KIK)
• BELSPO programmabeheerder: Bernard Delhausse

Beschrijving

Cultureelerfgoedinstellingen zijn bijzonder kwetsbaar voor crisissen zoals conflicten, branden en overstromingen, die onherstelbare schade aan collecties kunnen veroorzaken. Recente gebeurtenissen – zoals de overstromingen in België in 2021 – hebben een belangrijk tekort blootgelegd in de rampenvoorbereiding: het ontbreken van toegankelijke en goed uitgeruste noodopslagruimtes voor geëvacueerde of bedreigde objecten. Dit leidt tot vertragingen, secundaire schade (schimmel, zoutkristallisatie, plundering) en verhoogde druk op crisisteams.

SAFE-CH, het project ‘Strategic Emergency Storage for Cultural Heritage’, wil deze dringende nood aanpakken door een gestructureerde en aanpasbare methodologie te ontwikkelen voor de planning en het beheer van noodopslagfaciliteiten voor cultureel erfgoed. Het project bouwt verder op de expertise van het KIK in risicobeheer (CHrisis, FEDERESCUE, Rampenstrategie, Athena) en op zijn onderzoek naar klimaatbeheer en microklimaten (Climate2Preserv, REFRESH). Het sluit aan bij nationale en Europese prioriteiten rond erfgoedbescherming.

Over een periode van twee jaar richt SAFE-CH zich op vijf kerndoelstellingen:

1. Het ontwikkelen van een scenariogebaseerde beslissingsmethodologie voor passende noodmaatregelen naargelang het type en de schaal van de ramp.
2. Het creëren van praktische en schaalbare tools om CHI’s te ondersteunen bij het identificeren en aanpassen van noodopslaglocaties en bij het organiseren van evacuaties.
3. Het testen en valideren van deze tools in drie casestudy-instellingen.
4. Het betrekken van professionals en niet-specialisten via een communicatiestrategie die de rol van gemeenschappen in erfgoedbescherming versterkt.
5. Het verzekeren van duurzame implementatie via verspreiding naar Federale Wetenschappelijke Instellingen (FWI’s), regionale en federale overheden en internationale netwerken.

De verwachte resultaten omvatten:

• een methodologie voor noodopslag;
• reflexfiches voor evacuatie;
• een opleidingsmodule;
• tabletop-oefeningen gebaseerd op scenario’s;
• een communicatiekit voor lokale gemeenschappen.

Het project mondt uit in een Noodopslaggids, een beknopte en praktische handleiding voor erfgoedprofessionals en eerstehulpdiensten.

SAFE-CH zal de rampenparaathheid van de Belgische FWI’s en erfgoedinstellingen versterken, de adviserende rol van het KIK uitbreiden en bijdragen aan nationale en internationale kaders voor rampenbeheer, in overeenstemming met de Conventie van Den Haag (1954) en de Belgische regelgeving inzake erfgoedrisico’s.

Documentatie

• Fedra

SENSES
Strategies for Engagement through New Sensory Environments in Museums

• Budget: 458.869 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2030
• Coördinator: Ulrike Müller (KMSKB)
• Nationale partner: Hélène Verreyke (UAntwerpen)
• BELSPO programmabeheerder: Helena Calvo del Castillo

Beschrijving

-

Documentatie

• Fedra

SEQUOIAS
Sequestration and Economic Control: Opening the Institutional Archives of the Sequestration office (1944-1960)

• Budget: 273.700 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Jan Naert (ARA)
• BELSPO programmabeheerder: Bernard Delhausse

Beschrijving

Dit onderzoeksproject bestudeert het onder sekwester (“dwangbeheer”) plaatsen van vijandelijk vermogen (van voornamelijk Duitse onderdanen) door de Belgische staat tussen oktober 1944 en 1960. Door deze activa te beheren, te bewaren en later te liquideren, hoopte de Belgische staat - net als Nederland en Frankrijk - in de jaren na de Tweede Wereldoorlog herstelbetalingen veilig te stellen. Bij de uitvoering van dit beleid kon de Belgische regering voortbouwen op de ervaringen met het sekwester na de Eerste Wereldoorlog. Reeds in 1945 breidde de regering de bevoegdheden van de Dienst van het Sekwester (Ministerie van Financiën) aanzienlijk uit. Vanaf dat moment vielen ook goederen van personen die verdacht werden van misdrijven tegen de uitwendige veiligheid van de staat – beter bekend als ‘incivisme’ of ‘collaboratie’ - onder sekwester. De jaarverslagen van de Dienst van het Sekwester en de begrotingstabellen tonen niet alleen de enorme werklast aan, maar ook het aanzienlijke economische belang van deze operatie. Niettemin verliepen de werkzaamheden moeizaam, onder meer door een ontoereikend juridisch kader. In 1951 leidde de kwestie zelfs tot de oprichting van een parlementaire onderzoekscommissie in de Senaat.
Het doel van dit tweejarige interdisciplinaire onderzoeksproject is om - voor het eerst sinds de gebeurtenissen - licht te werpen op deze “Vae victis-operatie” van de Belgische staat. Centraal staat daarbij de ontsluiting en analyse van de uitzonderlijk rijke maar historisch nog weinig onderzochte archieven van de Dienst van het Sekwester. Deze maken tal van nieuw onderzoek mogelijk, zowel vanuit een rechtshistorisch als een politiek-economisch perspectief, naar dit opmerkelijke hoofdstuk uit de Belgische naoorlogse geschiedenis.

Documentatie

• Fedra

SpIDAI
Design of an intelligent tool for semantic segmentation and sketch-photo matching of spider genitalia to aid taxonomic identification

• Budget: 480.900 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2030
• Coördinator: Arnaud Henrard (KMMA)
• Nationale partner: Stéphane Dupont (UMONS)
• BELSPO programmabeheerder: Corinne Lejour

Beschrijving

Het verlies aan biodiversiteit vindt plaats in een ongekend tempo, waardoor het essentieel is om de identificatie van soorten en het ophalen van gegevens uit institutionele collecties te verbeteren. Spinnen, cruciale bio-indicatoren voor de gezondheid van ecosystemen, vormen een aanzienlijke taxonomische uitdaging. Hun identificatie is immers afhankelijk van complexe genitale morfologie, die traditioneel wordt gedocumenteerd via 2D-schetsen die voor niet-experts moeilijk te interpreteren zijn. Hoewel musea essentiële historische en hedendaagse collecties herbergen, wordt het bijhouden van databases met een actuele taxonomie belemmerd door een tekort aan gespecialiseerde expertise en de tijdrovende aard van handmatige verificatie.

Om deze knelpunten aan te pakken, stelt dit project voor om een AI-gestuurd instrument voor de morfologische analyse en identificatie van spinnen te ontwikkelen, waarmee de brug wordt geslagen tussen natuurhistorische collecties en geavanceerde technologie. Het project zal zich richten op ecologisch relevante Afrikaanse taxa en duizenden beelden met hoge resolutie genereren aan de hand van gespecialiseerde gemotoriseerde microscopie en een ad-hoc hardwaretool voor gestandaardiseerde positionering van specimens en genitaliën.

Het succes van dit ambitieuze programma is gebaseerd op een robuust en complementair partnerschap tussen het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika (KMMA) en de Universiteit van Bergen (UMONS). Dit consortium vormt een coherent team waarin domeinexpertise in spinnentaxonomie en collectiebeheer naadloos overgaan in hoogwaardige technische innovatie. De nieuwste ontwikkelingen in computer vision zullen worden ingezet om 2D- en 3D-semantische segmentatiemodellen te ontwikkelen (CNN, Vision Transformers, U-Net). Deze aanpak maakt een "query-by-example" paradigma mogelijk, waarbij machine learning wordt gebruikt om foto's van specimens te koppelen aan de uitgebreide archieven van taxonomische literatuur. Om specifieke optische uitdagingen zoals semitransparantie in microfoto's te overwinnen, maakt het project gebruik van uitgebreide data-augmentatie en fotorealistische beeldsynthese. Deze onderlinge afhankelijkheid zorgt ervoor dat de outputs van het KMMA (beeldvorming) direct doorstromen naar de technische werkpakketten van de UMONS (AI-training).

Door de identificatieprocessen te stroomlijnen, verbetert deze samenwerking niet alleen de digitalisering vanuit de musea, maar versterkt het ook taxonomische revisies en instandhoudingsinspanningen. De resulterende databank zal de wereldwijde arachnologische gemeenschap ondersteunen en een methodologie bieden die kan worden uitgebreid naar andere groepen geleedpotigen.

Documentatie

• Fedra

TETELA
Een nieuwe kijk op koloniale archieven met het oog op de duurzame teruggave van Tetela immaterieel cultureel erfgoed

• Budget: 193.958 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2028
• Coördinator: Maud Devos (KMMA)
• Nationale partner: Inge Brinkman (UGent)
• BELSPO programmabeheerder: Bernard Delhausse

Beschrijving

In de jaren 1950 werd John Jacobs, een Belgische filoloog, door het koloniale onderzoeks-instituut IRSAC aangesteld om taalkundig onderzoek te verrichten in de regio Sankuru (DRC). Met de hulp van een team van Tetela-experts legde hij een enorme hoeveelheid mondelinge overleveringen (woordenschat, raadsels, spreekwoorden, heldendichten) vast in Tetela-varianten en verwante talen, en verzamelde hij ook cultuurvoorwerpen. Terwijl het onderzoek van Jacobs destijds een koloniale agenda diende die streefde naar taalunificatie binnen een bredere wedloop om wetenschappelijke ‘ontdekkingen’, vormen deze collecties van 75 jaar geleden vandaag de dag een enorme schat aan cultureel erfgoed.
Ze zijn echter verspreid over verschillende locaties en instellingen:

1. het KMMA, dat zo’n 150 cultuur-voorwerpen in zijn bezit heeft;
2. het archief van de UGent, met veldnotities over orale literatuur, meertalige woordenlijsten, meertalige beschrijvingen van de voorwerpen en correspondentie tussen Jacobs en zijn team;
3. de privécollecties van de erfgenamen van Jacobs, waaronder audiovisueel materiaal uit de jaren vijftig.

Het grootste deel van dit ‘slapende’ materiaal is meertalig (Tetela en verwante talen, Frans, Nederlands), is nog niet gedigitaliseerd en is ontoegankelijk voor het bredere (Tetela sprekende) publiek. Tot nu toe hebben alleen onderzoekers enige toegang gehad tot de publicaties van Jacobs. Tetela-wetenschappers willen graag toegang krijgen tot de volledige collecties, terwijl het bredere, niet-gespecialiseerde publiek zich actief wil verdiepen in het culturele erfgoed.
TETELA, een samenwerkingsverband tussen het KMMA, de UGent en de Université Notre Dame de Tshumbe, geeft deze koloniale collecties een nieuwe invulling om te komen tot een duurzame, veelzijdige restitutie van het immaterieel cultureel Tetela erfgoed. Het eerste doel van het project is dan ook de creatie van een meertalige, gezamenlijk beheerde online database die het erfgoed toegankelijk zal maken voor zowel wetenschappers als het grote publiek uit de regio. De tweede doelstelling van het project is het organiseren van evenementen in België en de DRC die een ruimte zullen creëren waar mensen (opnieuw) in contact kunnen komen met het vastgelegde erfgoed.

Documentatie

• Fedra

TIMBIR
Timber Identification using Machine learning, Biochemistry and Image Recognition

• Budget: 379.500 €
• Periode: 15/12/2025 - 15/03/2030
• Coördinator: Wannes Hubau (KMMA)
• BELSPO programmabeheerder: Chloë Rogiers

Beschrijving

Aangezien verkeerde aangifte van houtsoorten in strijd is met milieuwetgeving, hebben handhavingsfunctionarissen wetenschappelijke instrumenten nodig om claims over soorten te verifiëren. De implementatie van de European Deforestation Regulation (EUDR) zal de controlequota aanzienlijk verhogen, waardoor snellere identificatiemethoden nodig zijn. De huidige methoden zijn echter tijdrovend en vereisen hoogopgeleid personeel. Houtidentificatie is ook cruciaal voor internationale transport, conservering en restauratie van cultureel erfgoed (bijv. de omvangrijke collectie van het KMMA), dat vanwege de hoge waarde vaak niet destructief bemonsterd kan worden.
Daarom streeft TIMBIR naar de innovatie van houtidentificatieprotocollen in het KMMA door de snelheid en nauwkeurigheid te verbeteren, multimodale en multi-resolutie input mogelijk te maken en niet-destructieve X-Ray-μCT beeldvorming te integreren.

We zullen een uitgebreide databank met houtafbeeldingen opbouwen met behulp van de houtcollecties van het KMMA, Yangambi en World Forest ID. In het vorige SmartWoodID-project hebben we een half-automatische digitalisatie pipeline ontwikkeld en een openbare databank gemaakt met meer dan 3700 flatbedscans die meer dan 1000 houtsoorten vertegenwoordigen. TIMBIR zal dit uitbreiden met beelden van zes verschillende beeldvormingstechnieken: flatbedscanning met lage resolutie, fotografie met gemiddelde resolutie, digitale lichtmicroscopie met hoge resolutie, conventionele lichtmicroscopie van dunne secties, scanningelektronenmicroscopie (SEM) en X-Ray-μCT-scanning. We zullen alle beeldvormingstechnieken toepassen op gepolijste oppervlakken van ongeveer 800 monsters van 200 soorten die veelvuldig in Europa worden verhandeld of die vaak voorkomen in de Afrikaanse culturele erfgoedcollectie van het KMMA. Daarnaast zullen we een database samenstellen van biochemische vingerafdrukken met behulp van massaspectrometrie (DART-TOFMS), een veelbelovend maar nog onderbenut instrument voor houtidentificatie op soortniveau.

Vervolgens zullen we AI-algoritmen ontwikkelen die in staat zijn om tegelijkertijd anatomische beelden en chemische vingerafdrukken te analyseren. Beelden zullen worden omgezet in vector-embeddings om te combineren met DART-TOFMS profielen in een multimodaal AI-framework. Voortbouwend op het succes met CNN's getraind op flatbedscans in SmartWoodID, zal TIMBIR de variabiliteit van de input (bijv. SEM, X-Ray-µCT), de resolutievariabiliteit en de performantie van voorspellingen uitbreiden. De technieken die we voorstellen zijn complementair: oppervlaktebeeldvorming behoudt natuurlijke kleur en textuur; dunne secties maken nauwkeurige metingen van interne kenmerken zoals celwanddikte mogelijk; SEM biedt details in grijstinten met ultrahoge resolutie; X-Ray-µCT biedt niet-destructieve 3D-visualisatie. Deze technieken zijn allemaal beschikbaar bij het KMMA of partnerinstituten waar ze worden gebruikt voor houtanatomische studies. Door ze te combineren in één multimodaal AI-framework ontstaat flexibiliteit in de keuze van de techniek die wordt gebruikt voor de visualisatie van de houtstructuur, die sterk afhangt van het object dat moet worden geïdentificeerd (bijv. X-Ray-µCT voor kunstobjecten, flatbedscans voor objecten waar schuren is toegestaan, dunne secties of SEM wanneer snijden is toegestaan). Er zal een gebruiksvriendelijke interface (Bijv. Python-gebaseerde Streamlit-app) worden ontwikkeld om het praktische gebruik van de databases en AI-modellen mogelijk te maken.

Het systeem zal worden toegepast en gevalideerd in samenwerking met het ENFORCE-hout forensisch centrum van het KMMA (https://enforce.africamuseum.be/nl), dat jaarlijks meer dan 200 identificatieverzoeken behandelt van overheidsinstanties (bijv. douane in de haven van Antwerpen), bedrijven en kunstgaleries. We zullen traditionele en AI-gebaseerde methoden vergelijken op nauwkeurigheid en snelheid. De tool zal ook worden getest op de collectie Afrikaans cultureel erfgoed van het KMMA, met de focus op X-Ray-µCT-beelden voor niet-destructieve identificatie.

Na ontwikkeling zal de AI-gebaseerde aanpak de capaciteit van het KMMA voor houtidentificatie aanzienlijk verbeteren en niet-destructieve identificatie binnen erfgoedcollecties mogelijk maken. Dit ondersteunt objectmobiliteit, conservering en contextueel begrip. TIMBIR sluit aan bij P4S-onderzoeksprioriteiten, het strategisch plan van KMMA en het FED-tWIN-profiel CONGOFORCE.

Documentatie

• Fedra

BE COOL
BalchenfjElla blue ice areas quest for the reCOvery of the OLdest ice

• Budget: 623.000 €
• Periode: 01/09/2025 - 01/12/2029
• Coördinator: Harry Zekollary (VUB)
• Partner: François Fripiat (ULB)
• BELSPO programmabeheerder: David Cox

Beschrijving

BE COOL is een Belgisch Antarctisch onderzoeksproject dat tot doel heeft zeer oud ijs te vinden en te analyseren. Oud ijs bevat directe informatie over vroegere klimaatomstandigheden en atmosferische concentraties van broeikasgassen, en levert essentiële inzichten die ons toelaten de mechanismen achter toekomstige klimaatverandering beter te begrijpen. Het project richt zich op blauwe ijsgebieden in de nabijheid van het Prinses Elisabeth Antarctisch Station. In deze bijzondere omgevingen komt zeer oud ijs van nature voor dicht aan het oppervlak, waardoor klimaatarchieven eenvoudig te bereiken zijn zonder gebruik te moeten maken van diepe en logistiek complexe boringen. Door terreinwaarnemingen te combineren met geavanceerde ijsstromingsmodellering zal BE COOL de meest veelbelovende boorlocatie identificeren waar een ijskern van ongeveer 200 meter geboord zal worden. De analyse van deze ijskern zal nieuwe gegevens opleveren over broeikasgassen en het Antarctische klimaat, en bijdragen aan een beter begrip van de rol van de koolstofcyclus in een opwarmend klimaat.

Documentatie

-

BERYL
Blue ice and mEteorites Recovered from the Yamato (Queen FabioLa) Mountains

• Budget: 632.000 €
• Periode: 01/09/2025 - 01/12/2029
• Coördinator Steven Goderis (VUB)
• Partners: Vinciane Debaille (ULB), Sophie Decrée (KBIN)
• BELSPO programmabeheerder: David Cox

Beschrijving

Al meer dan tien jaar voert het VUB-ULB-KBIN-consortium, in samenwerking met het Japanse National Institute of Polar Research (NIPR), interdisciplinair onderzoek uit naar Antarctische meteorieten, micrometeorieten en blauwe ijsvelden in de omgeving van het Belgische Prinses Elisabethstation. Deze inspanningen hebben geleid tot de recuperatie van meer dan 1450 meteorieten en ongeveer 100.000 microscopische buitenaardse deeltjes, en leveren cruciale inzichten in de evolutie van het zonnestelsel, de Antarctische gletsjerdynamiek en vroegere klimatologische omstandigheden.

Voortbouwend op recente successen in de Sør Rondane- en Belgicagebergten beoogt het BERYL-project het Belgisch geleide Antarctisch onderzoek uit te breiden naar het Yamato-gebergte, een van de belangrijkste meteorietaccumulatieregio’s van Antarctica. Het project zal op systematische wijze Oost-Antarctische meteorietcollecties uitbreiden en vergelijken, buitenaards materiaal documenteren dat bewaard is gebleven in blauwe ijsvelden, en de blootstellingsgeschiedenis van het ijs reconstrueren aan de hand van stabiele isotopenanalyses en cosmic-ray exposure ouderdommen van meteorieten. Deze gegevens zullen temporele variaties in de buitenaardse flux helpen bepalen, fundamentele vraagstukken met betrekking tot meteorieten aanpakken en glaciologische en paleo-milieureconstructies verfijnen.

Daarnaast zal BERYL interacties tussen gesteente, ijs en microbieel leven onderzoeken, wat nieuwe perspectieven opent voor Antarctische astrobiologie. Het project versterkt de internationale leidersrol van België in de planetaire en poolwetenschappen, verhoogt de wetenschappelijke waarde van de nationale collecties van het KBIN en integreert gerichte publieksactiviteiten om het brede publiek te betrekken bij Antarctisch onderzoek en de ruimtewetenschappen.

Documentatie

-

MOAT
Melting ice shelves Of AnTarctica

• Budget: 636.000 €
• Periode: 01/09/2025 - 01/12/2029
• Coördinator Frank Pattyn (ULB)
• Partners: Stef Lhermitte (KU Leuven), Christoph Kittel (VUB)
• BELSPO programmabeheerder: David Cox

Beschrijving

Antarctische ijsplaten spelen een sleutelrol bij het beheersen van de wereldwijde zeespiegelstijging. Sinds 1992 is de globale zeespiegel met ongeveer 10 cm gestegen, en toekomstige stijging zal in toenemende mate afhangen van hoe de Antarctische ijskap reageert op klimaatverandering. Deze reactie is sterk onzeker, vooral omdat zij afhangt van hoe warmte uit de oceaan en de atmosfeer Antarctica bereikt en de ijsplaten verzwakt die het grootste deel van de kustlijn omringen.

Het recente ijsverlies in Antarctica wordt voornamelijk veroorzaakt door het dunner worden van ijsplaten als gevolg van warm oceaanwater dat eronder door stroomt, in combinatie met oppervlakkige smelt en breukvorming die samenhangen met extreme weersomstandigheden en oceaancondities. De processen die het verzwakken en instorten van ijsplaten bepalen, zijn echter nog onvoldoende gekwantificeerd, waardoor huidige klimaat- en ijskapmodellen het Antarctische massaverlies mogelijks onderschatten.

Het MOAT-consortium (ULB, KU Leuven en VUB) pakt deze kenniskloof aan door het rechtstreeks meten van basale smelt, oppervlakte smelt en de sterkte van ijsplaten met behulp van geavanceerde radars, langdurige veldwaarnemingen, luchtmetingen en satellietgegevens op de Roi Baudouin-ijsplaat in Antarctica. Deze waarnemingen worden gebruikt om klimaat- en ijskapmodellen te verbeteren, de onzekerheid in projecties van Antarctica’s bijdrage aan toekomstige zeespiegelstijging te verkleinen en internationale inspanningen te ondersteunen om de stabiliteit van ijskappen in een opwarmende wereld beter te begrijpen.

Documentatie

-

MonASPA
A multidisciplinary environmental monitoring program for ASPA 179 in the Western Sør Rondane Mountains

• Budget: 636.000 €
• Periode: 01/09/2025 - 01/12/2029
• Coördinator: Elie Verleyen (UGent)
• Partners: Anne Willems (UGent), Annick Wilmotte (ULiège), Quinten Vanhellemont (KBIN), Isabelle Schön (KBIN)
• BELSPO programmabeheerder: David Cox

Beschrijving

Tijdens de ATCM XLV - CEP XXV-bijeenkomst in 2023 werden zeven ijsvrije locaties in het westelijk deel van het Sør Rondane Gebergte aangewezen als onderdeel van een Antarctic Specially Protected Area (ASPA) om hun unieke ecologische, wetenschappelijke, esthetische en wilderniswaarden te beschermen (maatregel 18). De biologische gemeenschappen in ASPA 179 worden gedomineerd door micro-organismen en zijn kwetsbaar voor antropogene verstoringen, waaronder vertrapping en overmatige bemonstering, de introductie van niet-inheemse taxa en andere globale en ecologische veranderingen. Daarom heeft België het initiatief genomen om deze aanvullende milieubescherming voor de zeven locaties voor te stellen en een beheersplan opgesteld dat door het Antarctic Treaty System (ATS) is goedgekeurd. Om te oordelen of de regels van dit beheersplan doeltreffend zijn, of dat er verbeteringen moeten worden aangebracht bij de vijfjaarlijkse evaluatie in 2028 - zoals vereist door het Protocol inzake milieubescherming (CEP) - moet een plan voor monitoring van de omgeving worden ontwikkeld. Op basis hiervan kunnen mogelijke effecten op de beschermde gebieden worden opgespoord, zoals milieuveranderingen en antropogene effecten.

De doelstellingen van MonASPA zijn het ontwerpen en opstellen van een multidisciplinair en systematisch monitoringplan voor ASPA 179 ter ondersteuning van de rol van België in het Antarctisch beleid, en het communiceren van informatie over deze ASPA aan alle relevante belanghebbenden. De specifieke doelstellingen zijn (i) het analyseren van de biodiversiteit van bacteriën, micro-eukaryoten en micro-ongewervelden en deze resultaten vergelijken met die van monsters die zijn genomen vóór de afbakening van de ASPA, (ii) het gebruik van teledetectie beoordelen om bepaalde habitats in de ASPA te monitoren en de impact tijdens de monitoring tot een minimum te beperken, (iii) een ANTOS Tier 1-monitoringtoren te installeren om veranderingen in het milieu op biologisch relevante schaal te identificeren en op te volgen, (iv) standard operating procedures (SOPs) op te stellen waarin de protocollen voor monitoring worden gedocumenteerd om de robuustheid en consistentie in de toekomst te waarborgen, evenals FAIR-pijplijnen voor gegevensanalyse en -opslag uit te werken om analyses in de toekomst mogelijk te maken wanneer er nieuwe technieken beschikbaar komen, (v) een informatiepaper (IP) voor het CEP en een samenvatting voor het Antarctic Environments Portal (https://environments.aq/) op te stellen over de biodiversiteit van terrestrische en aquatische habitats in binnenlandse poolwoestijnen van Antarctica, en (vi) het personeel van het Princess Elisabeth Antarctica-station (PEA) en wetenschappers die van plan zijn om in de ASPA-gebieden te gaan werken, te informeren over de waarden die bescherming behoeven, en ondersteuning te bieden bij het invullen van vergunningaanvragen. Om dit te bereiken, zal MonASPA de biodiversiteit van bodemgemeenschappen analyseren door ampliconsequencing van taxonomische merkergenen te combineren met shotgun metagenomics sequencing van monsters die zijn genomen in permanente monitoringplots in de ASPA-locaties. De pijplijnen voor de bioinformatica-verwerking zullen worden geïntegreerd in een GEN-ERA-toolbox met behulp van Nextflow-workflows en Apptainer-containers om ze te stabiliseren, waardoor de reproduceerbaarheid en interoperabiliteit van bio-informatica op lange termijn wordt gewaarborgd. Bovendien zullen vergelijkende genomische analyses worden gebruikt om het genetische potentieel van eerder geïdentificeerde sleuteltaxa te beoordelen en hun specifieke aanpassingen te vergelijken met die van niet-polaire, maar verwante taxa. Nieuw en eerder geïsoleerde bacteriën, cyanobacteriën en microalgen zullen gedeponeerd worden in een speciale subcollectie ‘Sør Rondane Mountains’ van de BCCM/LMG-, ULC- en DCG-collecties. Deze stammen zullen worden gekarakteriseerd en de genetische gegevens zullen worden opgeslagen in GBIF en geanalyseerd met behulp van de GEN-ERA-tool voor vergelijkende genomische analyses. Basisinformatie over habitattypes en de biomassa van algenmatten zal worden verkregen met behulp van drones uitgerust met multispectrale camera's, in combinatie met satellietmetingen (Landsat 8 en 9 TIRS) en in situ temperatuurmetingen, evenals een stralingsmodel gekoppeld aan terreinschaduwprojecties op basis van een terreinmodel met hoge resolutie. Daarnaast zullen archieven met optische satellietbeelden op decameterschaal (Landsat en Sentinel-2) worden verzameld om de seizoensgebonden variatie in sneeuwbedekking te beoordelen. Tijdens veldcampagnes zullen satellietbeelden op meterschaal worden verzameld en zal het gebruik ervan voor langetermijnmonitoring worden onderzocht. Passieve luchtmonsters zullen worden gebruikt om in lucht verspreide propagules te verzamelen, die met behulp van moleculaire merkers zullen worden geanalyseerd om het transport van (levensvatbare) biota via luchtstromingen naar en tussen de locaties te beoordelen. Er zal een ANTOS Tier 1-monitoringstoren worden geïnstalleerd, uitgerust met meerdere sensoren die biologisch relevante parameters meten, zoals fotosynthetisch actieve straling, sneeuwdiepte en bodemvochtigheid, om een uitgebreid basisinzicht te verkrijgen in de natuurlijke variabiliteit en de snelheid van veranderingen in de habitats. De projectresultaten zullen volgens het FAIR-principe worden opgeslagen in GBIF en via verschillende initiatieven en documenten worden gecommuniceerd. Alle gegevens zullen volledig worden geïntegreerd in lopende en geplande SCAR-activiteiten en expertengroepen, waaronder ANTOS, Ant-ICON en C-CAGE. De resultaten zullen bovendien wetenschappelijke informatie leveren voor de vergaderingen van de ATCM en CEP.

Documentatie

-

ROMA
Referentiemetingen van ozon in Antarctica

• Budget: 473.000 €
• Periode: 17/07/2025 - 01/12/2028
• Coördinator: Alexis Merlaud (BIRA)
• Partner: Alexander Mangold (KMI)
• BELSPO programmabeheerder: David Cox

Beschrijving

Al een eeuw lang wordt de totale ozonkolom (TOC) gemeten met behulp van grondinstrumenten, namelijk Dobson- en Brewer-spectrofotometers. Deze instrumenten zijn nu de referentie voor ozonmonitoring van de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO). Dobson- en Brewer-metingen hebben een cruciale rol gespeeld in ons begrip van de stratosferische chemie, onder meer bij de ontdekking van het ozongat boven Antarctica en bij de validatie van atmosferische satellietwaarnemingen. De toekomstige ontwikkeling van het stratosferisch ozon blijft echter onzeker. Referentiemetingen van totaal kolomozon (TOC) vanaf de grond blijven daarom essentieel voor de evaluatie van de effecten van het Protocol van Montreal, alsook van klimaatverandering en daarmee samenhangende verschuivingen in de atmosferische chemie, bijvoorbeeld ten gevolge van grootschalige bosbranden.
Het Dobson-instrument wordt niet langer geproduceerd en de fabrikant van het Brewer-instrument heeft in oktober 2024 aangekondigd zowel de productie als het onderhoud stop te zetten. Hierdoor staat de ozongemeenschap voor de dringende uitdaging om nieuwe referentie-instrumenten te identificeren voor grondgebonden TOC-metingen.
De nieuwe TOC-referentie-instrumenten moeten een nauwkeurigheid hebben die vergelijkbaar is met die van de Brewer- en Dobson-instrumenten en voldoen aan de WMO-doelnorm van 1%. Daarnaast moeten deze instrumenten langdurig stabiel zijn en voldoende robuust om bestand te zijn tegen sterk variërende omgevingsomstandigheden wereldwijd.
Momenteel worden twee kandidaat-instrumenten door de wetenschappelijke gemeenschap geëvalueerd: Pandora en BTS. Om de selectie van een geschikte opvolger voor de Brewer af te ronden, heeft de ozongemeenschap behoefte aan gerichte onderlinge vergelijkingscampagnes in poolgebieden, evenals aan verder onderzoek naar de langetermijnstabiliteit van deze nieuwe instrumenten. Tot op heden zijn de Brewer-, BTS- en Pandora-instrumenten nog niet gezamenlijk met elkaar vergeleken in Antarctica.
Het Belgische Princess Elisabeth Station (PES) biedt daarom een ideaal platform voor de inzet en onderlinge vergelijking van deze instrumenten.
De specifieke doelstellingen van het ROMA-project zijn als volgt:

• Het hele jaar door gebruik maken van de RMI Brewer-ozonspectrofotometer, die reeds op PES is geïnstalleerd. Tot nu toe werd de Brewer alleen gebruikt tijdens de zuidelijke zomer, wanneer het station bemand was.
• Het verplaatsen van een BIRA-IASB Pandora-instrument (voorheen operationeel in Ukkel, België) naar PES voor jaarronde ozonmonitoring, na een passende aanpassing van het instrument aan de Antarctische omstandigheden. Naast ozon zal de Pandora ook een reeks belangrijke ozongerelateerde chemische componenten meten, waaronder NO₂, OClO, BrO en NO₃.
• Aankoop van een BTS-spectrometer op projectkosten en installatie en operatie ervan op PES gedurende het hele jaar.
• Evaluatie of de Pandora en BTS voldoen aan de WMO doelnorm voor de totale ozonkolom. Voor deze activiteit zal gebruik worden gemaakt van zowel historische gegevens in Ukkel als gegevens die tijdens het project op PES zijn verzameld.
• Systematische vergelijkingen uitvoeren tussen onze TOC-metingen vanaf de ground en gegevens van bestaande (TROPOMI, GOME2) en toekomstige satellietsensoren die tijdens het project zullen worden gelanceerd (S5, Altius). Daarnaast zullen de verkregen TOC-gegevens worden vergeleken met bestaande heranalysegegevens.
• Beoordelen of NO₂-, OClO- en BrO-kolommetingen afgeleid van Pandora-gegevens verder kunnen bijdragen aan satellietvalidatie over Antarctica.

Documentatie

-

REFRESH
WateR cyclE For RESilient Heritage

• Budget: 250.000 €
• Periode: 01/06/2024 - 01/09/2027
• Partner: Julie Désarnaud (KIK)
• BELSPO programmabeheerder: Helena Calvo del Castillo

Beschrijving

In de context van museale collecties en de gebouwde omgeving vormt het cultureel erfgoed een unieke troef in sociaal-cultureel en economisch opzicht. Het klimaat in Europa verandert sneller dan in andere regio’s en gaat gepaard met extreme weersomstandigheden die leiden tot droogtes en overstromingen, zware stormen en intense hittegolven, die vaak verwoestende natuurbranden veroorzaken. Terwijl de impact van klimaatverandering op de samenleving en ecosystemen veel aandacht heeft gekregen, zijn de gevolgen voor het cultureel erfgoed grotendeels over het hoofd gezien.
De belangrijkste factor voor de sterke impact van klimaatverandering op erfgoedlocaties (historische gebouwen met collecties, omringd door een natuurlijke omgeving) is water (in overvloed of tekort) en de overdracht ervan. In deze context heeft het project tot doel de rol van de watercyclus bij het behoud van erfgoedlocaties te begrijpen, met een holistische benadering die het watertransport op drie schaalniveaus beschouwt:

• Vloeibaar water in de natuurlijke omgeving (bodem en vegetatie in tuinen en parken)
• De overdracht van water, van vloeistof naar waterdamp, binnen de gebouwschil (monument)
• De overgang van waterdamp naar vloeibaar water in het interieur en in de collecties (binnenklimaat en condensatieverschijnselen)

Ons doel is om hefbomen te identificeren binnen de watercyclus op het niveau van de erfgoedsite, voor een optimale conservering van cultureel erfgoed, terwijl we het waterbeheer verbeteren en het energieverbruik verminderen. De correlatie van watertransporten tussen deze drie schaalniveaus zal worden bestudeerd in relatie tot klimaatdata (verleden, heden en toekomst) aan de hand van vier casestudy’s: het Louvre-paleis, het Gruuthusemuseum, Blenheim Palace en het Dogenpaleis. Deze zijn representatief voor verschillende soorten klimaten en contexten (stedelijk en landelijk).
Met behulp van deze adaptieve maatregelen zal het project vaststellen hoe de relatie tussen natuur en cultuur (bodem–vegetatie–monument–collecties) een bron kan zijn voor de veerkracht van het cultureel erfgoed en voor klimaatmitigatie

Documentatie

-