Onderzoek en technologie evolueren snel in een wereld die steeds complexer wordt. In een tijdperk van geopolitieke verschuivingen en van tegelijk snelle technologische evoluties en competitietoename komen wetenschappelijke waarden zoals academische vrijheid, wetenschappelijke integriteit en onderzoeks-ethiek onder druk te staan, o.a. door externe beïnvloeding en inmenging. Tegelijk is er een risico voor ongewenste kennisoverdracht en misbruik van onderzoeksresultaten. Wetenschappelijke kennis en daaruit voortvloeiende toepassingen worden meer en meer ‘strategisch’ ingezet, als instrument om politiek, economisch, of militair sterker te staan in de wereld. Dit kan negatieve gevolgen hebben voor onze veiligheid en voor het behoud van ons kennis- en innovatief vermogen (impact voor de onderzoekers en innovators zelf, impact voor ons land en voor Europa). Internationaal samenwerken is cruciaal voor wetenschappelijke vooruitgang, het zit in het DNA van onderzoekers. Het is een onontbeerlijke katalysator voor excellent onderzoek en technologie-ontwikkeling. Denk bijvoorbeeld aan wat mogelijk was tijdens de COVID-pandemie, door talenten-uitwisselingen en internationaal krachten te bundelen voor kennisinzichten en snelle vaccinproductie/bescherming.
Het open karakter van de samenwerking brengt uitdagingen en risico’s met zich mee. Doordat onderzoek en innovatie (O&I) traditioneel open en grenzeloos zijn, kunnen de resultaten ervan soms ‘ongewenst’ gebruikt worden: Bijvoorbeeld voor militaire doeleinden door derden, of in contexten waar mensenrechten worden geschonden.
Deze bezorgdheden, het anticiperen op mogelijke risico’s en hoe ermee om te gaan, wordt vervat in de term onderzoeksveiligheid (OV). In een perspectief van ‘veilig en verantwoord internationaal samenwerken’ in 'onderzoek, technologie en innovatie’ (OTI) krijgt het thema OV grote aandacht. We wensen dat onze onderzoekers en innovators hiertoe gepast geïnformeerd en ondersteund worden. Ons basisuitgangspunt voor internationale samenwerking blijft:
‘Zo open als mogelijk, zo beschermd als nodig’.
We willen onderzoekers aanzetten om een cultuur van alertheid te ontwikkelen bij het aangaan van internationale samenwerking. Deze omvat het systematisch en zorgvuldig te werk te gaan bij het plannen van gezamenlijke onderzoeksprojecten, netwerking, mobiliteitsactiviteiten of samenwerking rond onderzoeks- infrastructuren.
Bij het bepalen van de eigen voordelen van de samenwerking is het essentieel ook de potentiële risico’s ervan in te schatten, om deze dan ook gepast te beheren. Een grondige risicoanalyse van je partnerschap en een goede cyberhygiëne zijn belangrijk om ongewenste kennisoverdracht te minimaliseren. Bij het treffen van eventuele acties om een veilig verloop van het project te waarborgen, is het van cruciaal belang dat deze maatregelen proportioneel zijn.
We blijven internationale samenwerking stimuleren, maar het is essentieel om in Europa en in ons land waakzaam te blijven, bescherming te bieden en een samenhangende aanpak te hanteren om misbruik te vermijden.
