Wetenschaps- en culturele diplomatie in BELSPO

Voor BELSPO vormen wetenschapsdiplomatie en culturele diplomatie twee complementaire pijlers van de internationale werking. Met zijn Federale Wetenschappelijke Instellingen (FWI’s) ^[1] beschikt België over een uitzonderlijk wetenschappelijk, historisch en cultureel patrimonium, internationale onderzoeksinfrastructuren en uitgebreide netwerken van onderzoekers, erfgoedexperten en musea. Deze unieke combinatie maakt van BELSPO een belangrijke internationale speler voor wetenshappelijke en culturele samenwerking en ze versterkt de internationale uitstraling van het land.

Belspo werkt op basis van het in 2025 goedgekeurde actieplan Science and Cultural Diplomacy (SCD) aan de structurele verankering van wetenschaps- en culturele diplomatie in zijn beleid en werking, in lijn met de Europese agenda voor wetenschapsdiplomatie. Het actieplan heeft als doel de internationale rol van Belspo, de FWI’s en hun expertise verder te versterken door wetenschap, cultuur en erfgoed actief in te zetten als instrumenten voor internationale samenwerking en dialoog.

Het actieplan focust op volgende prioriteiten:

• Strategische coördinatie en afstemming: versterken van de samenwerking met de FOD BUZA, de FWI’s en andere nationale en internationale partners om Belgische en internationale belangen, expertise en samenwerkingsmogelijkheden beter op elkaar af te stemmen;
• Opbouw van een internationale kennisbasis: ontwikkelen van een beter overzicht van internationale activiteiten, expertise, netwerken en strategische opportuniteiten binnen Belspo en de FWI’s, zodat nieuwe samenwerkingen gerichter kunnen worden opgezet;
• Versterking van internationale zichtbaarheid en impact: positioneren van Belspo en de FWI’s als aantrekkelijke en betrouwbare internationale partners, onder meer door het creëren van synergieën binnen een “Team Belgium”-aanpak en door gezamenlijke initiatieven sterker uit te dragen;
• Capaciteitsopbouw en kennisdeling: stimuleren van expertiseontwikkeling rond wetenschaps- en culturele diplomatie via opleidingen, netwerken, uitwisseling van goede praktijken en deelname aan Europese en multilaterale initiatieven;
• Verankering van kwaliteitsvolle kennisproductie en -deling: bevorderen van Open Science ^[8], de FAIR-principes ^[9] (Findable, Accessible, Interoperable and Reusable), evidence-based besluitvorming, onderzoeksintegriteit en kennisveiligheid als fundamenten voor betrouwbare internationale samenwerking.

Belgische onderzoeksinfrastructuren dragen ook bij aan wetenschapsdiplomatie. Er is onder meer de gezamenlijke investering (België, Europese Commissie en Unesco) in de CongoFlux-koolstoffluxtoren in het Congobekken ^[2] gelinkt aan het Yangambi kenniscentrum voor klimaat en biodiversiteit. Deze koolstoffluxtoren in de Yangambi Biosfeerreserve, gelegen in de DR Congo is veel meer dan een onderzoeksinfrastructuur i.v.m. klimaatverandering en biodiversiteit: het initiatief is een voorbeeld van wetenschapsdiplomatie in actie, waarbij Belgische, Congolese en internationale partners (o.a. EC, UNESCO, FOD BUZA en Belspo) samenwerken rond een gedeelde mondiale klimaat/biodiversiteitsuitdaging met regionale en lokale impact.

De toren levert de eerste continue metingen van de uitwisseling van broeikasgassen tussen het Congobekken en de atmosfeer, waardoor essentiële kennis wordt opgebouwd over de rol van het tweede grootste tropische regenwoud en ‘long’ van de wereld.

Het Yangambi ^[4] excellence center of expertise, met de Carbon-flux toren, de unieke xylotheek ^[5], met het herbarium (coördinatie door de Plantentuin Meise) het CSB (Centre de Suivi de la Biodiversité, door het KBIN gestuurd), en met ook een uitgebreide steekproef-transect in het bos, enz. fungeert eveneens als een internationale multidisciplinaire onderzoeks-hub, waar expertise uit de klimaatwetenschappen, ecologie, bosbeheer, biodiversiteit, hydrologie, biogeochemie e.a. kruisbestuivend samenkomt.

Via de samenwerking tussen onder meer UGent, KMMA, INERA, Belgische en Europese partners draagt CongoFlux bij aan wereldklasse-technologische én traditionele kennisuitwisseling, aan wetenschappelijke capaciteitsopbouw in Centraal-Afrika (lokale onderzoekers en technici) alsook de betrokkenheid van de lokale burgerbevolking en jongeren in het bijzonder. Door de koppeling van de infrastructuur aan het ‘Europese Integrated Carbon Observation System (ICOS)’, worden gegevens volgens internationale standaarden verzameld en gedeeld, en wordt het Congobekken geïntegreerd in wereldwijde klimaatobservatienetwerken ^[3].

Daarnaast zijn er ook de Prinses Elisabethbasis op Antarctica ^[6], waar oa., via MoU’s, samenwerking met Chileense en Peruviaanse experten mogelijk is en waarbij voor logistieke voorzieningen met Zuid-Afrika ^[7] wordt samengewerkt

België werkt voor de logistieke ondersteuning van de Princess Elisabeth Antarctica-basis nauw samen met Zuid-Afrika via het DROMLAN- en DROMSHIP netwerk (respectievelijk “Dronning Maud Land Air Network” en “Dronning Maud Land Shipments network). Vanuit Kaapstad vertrekken vluchten naar de landingsbaan op Troll Airfield in Antarctica, vanwaar personeel, wetenschappelijke apparatuur en voorraden verder worden vervoerd naar de verschillende onderzoeksstations in Dronning Maud Land, waaronder de Belgische Princess Elisabeth-basis. Dankzij deze samenwerking fungeert Zuid-Afrika als de belangrijkste logistieke toegangspoort tot de Belgische poolactiviteiten en vormt het een essentiële schakel in de internationale wetenschappelijke samenwerking in Antarctica.

Elk initiatief illustreert hoe wetenschap kan bijdragen aan vertrouwen, dialoog en gezamenlijke besluitvorming, ook wanneer de politieke context bijzonder uitdagend is. Tegelijk wordt via de voorbeelden ook de rol van onderzoeksinstellingen en van individuele onderzoekers in wetenschapsdiplomatie duidelijk.

Door actief deel te nemen aan Europese en mondiale netwerken draagt Belspo bij aan een sterkere (Belgische positie binnen de) Europese Onderzoeksruimte en aan de doelstellingen van het Belgische buitenlandse beleid.

De internationale werking van BELSPO heeft naast de klassieke wetenschappelijke samenwerking ook aandacht voor de technologische en maatschappelijke dimensies van onderzoek en innovatie. Via de Federale Wetenschappelijke Instellingen, onderzoeksprogramma’s en internationale partnerschappen beschikt Belspo over expertise en netwerken die kunnen bijdragen aan internationale dialoog over onder meer artificiële intelligentie, digitalisering, (big)data en andere opkomende technologieën. BELSPO sluit aan bij bredere Belgische en Europese prioriteiten rond technologische soevereiniteit, open science, digitale transformatie en inclusieve toegang tot kennis en technologie, alsook kennisveiligheid.

Op cultureel vlak  worden nieuwe samenwerkingsmogelijkheden verkend en bestaande partnerschappen versterkt met musea, erfgoedinstellingen en onderzoeksorganisaties uit onder meer China, Thailand en Marokko. Memoranda of Understanding (MoU's) werden voorbereid of verder uitgewerkt rond thema's zoals collectiebeheer, conservatie, digitalisering, gezamenlijke tentoonstellingen of uitwisseling van tentoonstellingen, expertise-uitwisseling of rond innovatieve herstellingstechnieken.

Op die manier dragen de FWI's niet alleen bij aan de internationale uitstraling van het Belgische erfgoed, maar versterken zij ook, ondermeer via expo’s, de rol van cultuur als instrument voor dialoog, vertrouwen en duurzame internationale samenwerking.

De tentoonstelling ‘Music, Sound & Imagination’ in het Koninklijk Paleis ^[10] vormde in 2026 niet alleen een uithangbord voor het federale wetenschappelijke en culturele patrimonium, maar ook een katalysator voor de internationale culturele diplomatie van BELSPO en de Federale Wetenschappelijke Instellingen (FWI's).

Ook het organiseren van seminaries rond SD is een goede manier om het netwerk te versterken, dialoog te faciliteren, de zichtbaarheid te vergroten en bij te dragen aan een beter begrip in de praktijk en de rol van de verschillende actoren. Belspo plant een tweede Belgisch seminarie “Science Diplomacy” in december 2026, met focus op “wetenschapsdiplomatie in de praktijk”, 10 jaar na het eerste Belgische SD seminarie in 2016 ^[11].

Belspo heeft de ambitie om wetenschapsdiplomatie verder te versterken door kennisdeling en capaciteitsopbouw te stimuleren. Op haar beurt zal dit leiden tot beter geïnformeerde beslissingsname.

In het voorjaar van 2027 wenst BELSPO tijdens de Diplomatieke Dagen een ronde tafel te organiseren voor diplomaten en raadgevers die actief zijn in de Belgische ambassades en diplomatieke posten wereldwijd. Deze bijeenkomst kan bijdragen aan een beter wederzijds begrip van de mogelijkheden van wetenschapsdiplomatie als ‘enabling’ instrument in een wijzigende wereld vol uitdagingen. Daarnaast wil Belspo bijdragen aan de zichtbaarheid en integratie van wetenschapsdiplomatie in de opleiding van nieuwe diplomaten, zodat onze toekomstige vertegenwoordigers, in een snel veranderende wereld, zo goed mogelijk op de wisselwerking tussen wetenschap, technologie en buitenlands beleid kunnen inzetten.

  Home